Stedentrip Bydgoszcz: tips voor een stad buiten de gebaande paden

Voor een bezoek aan Bydgoszcz heb je minimaal anderhalve dag nodig om onderstaande plekken rustig te bekijken. Het historische centrum is compact en eenvoudig te voet te verkennen. Veel bezoekers blijven binnen dit gebied, terwijl ook de wijken daarbuiten en plekken net buiten de stad zeker de moeite waard zijn om mee te nemen.

Stare Miasto is het historische centrum van Bydgoszcz en een logisch startpunt om de stad te verkennen. Stary Rynek vormt het hart van dit oude centrum. Het marktplein is compact en overzichtelijk en voelt rustiger aan dan je misschien verwacht bij een centraal plein in een Poolse stad. Rondom het plein staan de Old City Hall en kleurrijke panden die grotendeels in de 19e eeuw zijn herbouwd, met cafés, restaurants en kleine winkels.

Op Stary Rynek stond vroeger een grote kerk die het plein domineerde. Deze werd in 1940 door de Duitse bezetters gesloopt en is na de oorlog niet meer teruggebouwd. In het straatwerk zijn de contouren van de kerk gemarkeerd, waardoor je goed kunt zien waar het gebouw heeft gestaan en hoe groot het was. Daarnaast loopt er een subtiele lichtmarkering over het plein die verwijst naar tijd en oriëntatie, wat vooral in de avond opvalt.

Stare Miasto is compact en eenvoudig te voet te verkennen. Tijdens een wandeling door dit deel van de stad kom je onder meer langs de Bydgoszcz kathedraal en zie je hier en daar nog kleine restanten van de oude stadsmuur.

Het meest fotogenieke deel van Bydgoszcz is zonder twijfel Klein Venetië. Dit gebied ligt langs de Młynówka, een smalle waterloop die parallel aan de Brda door de stad stroomt en direct grenst aan de oude stad. Langs het water staan smalle woonhuizen en voormalige pakhuizen die dicht op elkaar zijn gebouwd. Vanaf de bruggen en wandelpaden kijk je uit op gevels die bijna uit het water lijken te komen.

Tussen deze historische bebouwing staan ook oude industriële panden. Een deel daarvan heeft inmiddels een nieuwe functie gekregen, terwijl andere gebouwen nog wachten op renovatie. Dat contrast geeft Klein Venetië een wat ruwer karakter, zonder dat het ongeordend aanvoelt. Langs de waterkant loont het om goed te kijken. Met wat geluk zie je hier bevers langs de oever of net onder het wateroppervlak.

Het Molen-eiland (Wyspa Młyńska) is een van de meest herkenbare plekken van Bydgoszcz. Dit eiland in de Brda vormde eeuwenlang het industriële hart van de stad, met molens, pakhuizen en andere bedrijvigheid die draaide om handel over water.

Het meest in het oog springende gebouw is Rother’s molen (Młyny Rothera). Dit voormalige molencomplex stond tot 2013 leeg en raakte in verval. Inmiddels is het gebouw volledig gerenoveerd en kreeg het een nieuwe functie. In 2022 ging het gerestaureerde gebouw open voor publiek. Vandaag de dag kun je hier tentoonstellingen en culturele activiteiten bezoeken die een beter beeld geven van de geschiedenis van Bydgoszcz en het industriële verleden van de stad. Het is een aanrader om hier een kijkje te nemen.

Langs de Brda staan ook de karakteristieke graanpakhuizen, waaronder het Witte pakhuis (Biały Spichlerz) en de Kaszarnia. Deze pakhuizen herinneren aan de periode waarin Bydgoszcz een belangrijke rol speelde in de regionale handel en scheepvaart.

Het water speelt een grote rol in de geschiedenis van Bydgoszcz. Eeuwenlang draaide de stad om handel, molens en industrie langs de Brda en het kanaal. Die bedrijvigheid zorgde voor welvaart, maar had ook een keerzijde. Door de industrie raakte het water sterk vervuild.

De afgelopen jaren is de Brda opgeschoond. Tijdens een boottocht met de watertram vaar je langs plekken die je te voet maar deels ziet. Oude pakhuizen en industriële gebouwen wisselen zich af met vernieuwde kades, groenstroken en culturele instellingen. Onderweg passeer je onder meer de graanpakhuizen, het Molen-eiland en de Opera Nova. Ook zie je de bekende sculptuur Man Crossing the River, die in 2004 werd geplaatst ter gelegenheid van de toetreding van Polen tot de Europese Unie.

Dat het water weer schoon is, blijkt ook uit het gebruik ervan. Tegenwoordig wordt er opnieuw geroeid en gezwommen in de Brda, zelfs tijdens georganiseerde wedstrijden.

Het Zeepmuseum klinkt misschien niet meteen als een hoogtepunt, maar bleek onverwacht leuk. Zeep speelde vroeger een rol in de handel van Bydgoszcz en dat vormt de basis van dit kleine museum. Tijdens een korte rondleiding krijg je uitleg over hygiëne door de eeuwen heen, maar vooral de manier waarop dat verhaal wordt verteld blijft hangen.

Het museum is klein en bewust kneuterig opgezet. Alles wordt met veel humor gepresenteerd en tijdens de rondleiding betrapte ik mezelf er meerdere keren op dat ik moest glimlachen. Je mag ook zelf aan de slag, wat het bezoek net wat interactiever maakt.

Zeep klinkt misschien niet direct interessant, maar dit museum laat zien dat het vooral draait om het verhaal eromheen. Als korte stop tijdens een stadswandeling is dit een verrassend leuke toevoeging, die ik zonder twijfel kan aanraden.

Ten noorden van de oude stad ligt het gebied dat tegenwoordig als het centrum van Bydgoszcz wordt gezien. Hier verplaatste het stadsleven zich in de 19e en het begin van de 20e eeuw, toen Bydgoszcz snel groeide door industrie, handel en de komst van het spoor. Brede straten, parken en statige herenhuizen geven dit deel van de stad een heel ander karakter dan Stare Miasto.

Opvallend is dat deze wijken tot enkele jaren geleden nog bekendstonden als onveilig en verloederd. Veel panden raakten in verval en het gebied werd door bezoekers vaak overgeslagen. De laatste jaren is daar duidelijk verandering in gekomen. Gebouwen zijn gerenoveerd, parken opgeknapt en het gebied voelt vandaag de dag rustig en verzorgd aan.

Een belangrijk onderdeel hiervan is het Music District, rond het Jan Kochanowski-park en de Pomeranian Philharmonic. Dit groene gebied vormt een prettige overgang tussen stad en cultuur. Rondom het park staan indrukwekkende herenhuizen uit het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw, gebouwd voor industriëlen, bankiers en andere welgestelde inwoners. Als je goed kijkt, zie je op sommige gevels nog altijd kogelgaten uit de Tweede Wereldoorlog, stille sporen van een bewogen verleden.

In het Jan Kochanowski-park staat een van de bekendste beelden van de stad: De Boogschutter. Het beeld werd in 1910 onthuld en zorgde destijds voor veel ophef vanwege het naakte vrouwenfiguur. Wat toen een schandaal was, is nu uitgegroeid tot een symbool van Bydgoszcz.

Niet ver daarvandaan ligt het Kazimierz Wielki-park met de imposante Deluge-fontein. Deze monumentale fontein werd begin 20e eeuw gebouwd, tijdens de bloeiperiode van de stad, maar in de oorlog door de Duitse bezetter afgebroken. Pas in de eenentwintigste eeuw is de fontein volledig gereconstrueerd. De dramatische beelden maken het tot een van de meest opvallende monumenten van Bydgoszcz.

Aan de rand van het park staat ook de kerk van Sint-Pieter en Paulus, die met haar torens en ligging het beeld van deze wijk mede bepaalt.

Net buiten Bydgoszcz ligt Exploseum, gevestigd op het terrein van een voormalige Duitse munitiefabriek uit de Tweede Wereldoorlog. De fabriek werd vanaf 1939 aangelegd en lag bewust ver van het stadscentrum. Hier werden onder andere bommen en explosieven geproduceerd voor het Duitse leger. Het terrein was enorm en functioneerde als een afgesloten industriële stad, met eigen infrastructuur, spoorlijnen en ondergrondse verbindingen. In omvang was het complex vergelijkbaar met Bydgoszcz zelf.

Een groot deel van de productie vond ondergronds plaats. Door de ligging in het bos en de camouflage bleef het terrein tijdens de oorlog grotendeels buiten beeld en werd het nooit gebombardeerd.

Tijdens een bezoek volg je een vaste route over het terrein, met een gids of audioguide. Onderweg kom je langs bunkers, gangen en kleinere tentoonstellingen die uitleg geven over de productie van explosieven, het dagelijkse leven op het complex en de schaal waarop hier werd gewerkt. Neem de tijd om Exploseum te bezoeken.

Wij verkenden Bydgoszcz met een lokale gids en dat maakte het bezoek een stuk interessanter. Onze gids nam ons mee langs plekken waar je zelf makkelijk aan voorbij loopt en liet delen van de stad zien die veel bezoekers overslaan. Onderweg vertelde hij over de industriële geschiedenis, de Tweede Wereldoorlog en hoe complete wijken de afgelopen jaren zijn veranderd. Ook kleine details, zoals restanten van de oude stadsmuur die goed verstopt liggen, kwamen aan bod. Zonder die uitleg waren veel van deze dingen ons niet opgevallen. Een rondleiding is daarom wat mij betreft een aanrader, zeker in een stad die nog volop in ontwikkeling is.

Voor de lunch aten we bij Cugnia by Marcin Czukaj, waar regionale gerechten in een modern jasje worden geserveerd. Goede kwaliteit en een fijne plek om even rustig te zitten.

’s Avonds aten we bij Pierogarnia Stary Młyn, een aanrader als je Poolse pierogi wilt proberen. Pierogi zijn gevulde deegkussentjes, vergelijkbaar met dumplings, en worden in Polen zowel hartig als zoet gegeten. Je kiest zelf combinaties, groot of klein, gekookt of gebakken. Een toegankelijke manier om traditionele Poolse gerechten te proeven.

Ik verbleef in het Focus Hotel Premium Bydgoszcz, aan de rand van het centrum. Een modern hotel met een zakelijke uitstraling. De kamers zijn opvallend ruim, met een groot bed en veel comfort. Het hotel ligt gunstig als uitvalsbasis om Bydgoszcz te verkennen en past goed bij een stedentrip van een of twee dagen.

Bydgoszcz is goed bereikbaar per trein en laat zich makkelijk combineren met andere Poolse steden. Eén dag is genoeg om een eerste indruk te krijgen, al kun je met gemak langer blijven als je ook musea en de omgeving wilt verkennen.

De stad is overzichtelijk en prima te voet te ontdekken. Voor plekken buiten het centrum, zoals Exploseum, is het handig om gebruik te maken van het openbaar vervoer of een taxi.

Bydgoszcz laat zich goed combineren met steden als Toruń, Poznań en Łódź, maar voelt inhoudelijk heel anders aan. Toruń is compact en historisch, met een duidelijk afgebakend centrum. Poznań is levendiger en meer toeristisch, met een klassiek oud stadsplein en meer voorzieningen voor bezoekers. Łódź is, net als Bydgoszcz, rauw en industrieel van karakter, maar op een andere schaal. Waar Łódź een stuk groter is en meer stedelijk aanvoelt, is Bydgoszcz kleinschaliger.

Dat maakt Bydgoszcz een interessante bestemming binnen een rondreis door het hart van Polen. Het is een stad die nog niet volledig is ingericht op toerisme en daardoor vooral aantrekkelijk is voor reizigers die bewust buiten de gebaande paden kijken.