Dagje in Toruń: tips en bezienswaardigheden

In de middeleeuwen groeide Toruń uit tot een belangrijk handelscentrum aan de Wisła. Daarbij speelden de Teutoonse ridders een grote rol. Zij vestigden zich hier in de 13e eeuw, bouwden een kasteel en legden de basis voor een ommuurde stad met een vaste structuur.

Als onderdeel van het Hanzenetwerk werd Toruń welvarend. Die rijkdom zie je nog altijd terug in de bakstenen koopmanshuizen, kerken en pleinen die dicht op elkaar staan. Juist omdat Toruń nooit is uitgegroeid tot een grote metropool, bleef die middeleeuwse kern intact. Smalle straten en historische gebouwen liggen hier nog steeds op dezelfde plek als eeuwen geleden. Restanten van die periode zijn vandaag nog zichtbaar, zoals de overblijfselen van het Duitse kasteel en de Scheve Toren, die ooit deel uitmaakte van de stadsmuren.

In 1987 werd het gehele historische centrum opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Wie door Toruń wandelt zonder deze achtergrond te kennen, ziet vooral een mooie oude stad.

Wij hadden een volle dag in Toruń en dat was voldoende voor een goede kennismaking. Het historische centrum is overzichtelijk en laat zich makkelijk te voet verkennen. Omdat vrijwel alles dicht bij elkaar ligt, zie je in korte tijd veel, zonder dat het gehaast voelt.

Wandelen door het historische centrum

Je ontdekt het historische centrum van Toruń het best te voet. De afstanden zijn klein en alles ligt dicht bij elkaar. Daardoor loop je vanzelf langs pleinen, kerken en oude huizen. Je hoeft geen vaste route te volgen. Door zijstraatjes in te slaan en af en toe stil te staan, zie je hoe oud de stad is en hoe compact alles in elkaar zit. Het centrum bestaat grotendeels uit middeleeuwse architectuur, met het marktplein als middelpunt. Hier staan het imposante stadhuis en de karakteristieke bakstenen huizen dicht op elkaar.

Let tijdens het wandelen ook op de oude uithangborden aan de gevels. Ze verwijzen naar de ambachten en beroepen die hier vroeger in de panden gevestigd waren. Zulke details geven extra context aan wat je ziet en maken een wandeling door de stad interessanter.

Nicolaus Copernicus en zijn geboortehuis

Torun is onlosmakend verbonden met Nicolaus Copernicus. Maar wie was hij eigenlijk en waarom speelt hij hier zo’n grote rol? Voor mijn bezoek aan Torun kende ik Copernicus eerlijk gezegd niet. Copernicus was de wetenschapper die het heersende wereldbeeld op zijn kop zette door te stellen dat niet de aarde, maar de zon het middelpunt van het zonnestelsel is. Daarmee veranderde hij voorgoed hoe we naar het universum kijken.

In Toruń vind je het Copernicus Museum, gevestigd in een oud koopmanshuis. Vaak wordt dit aangeduid als zijn geboortehuis, al is dat niet met zekerheid vast te stellen. Wel staat vast dat Copernicus hier heeft gewoond. Het museum is behoorlijk uitgebreid. Je merkt al snel dat Copernicus veel meer was dan alleen astronoom. Hij hield zich bezig met verschillende disciplines en dat komt allemaal terug in de tentoonstellingen. Daardoor komt er veel informatie op je af. Wij waren hier ongeveer een uur binnen en kregen daarbij uitleg van onze gids, waardoor mij duidelijk werd waarom Copernicus zo’n invloedrijke wetenschapper is geweest.

Wie zich verder wil verdiepen in astronomie, kan ook het planetarium bezoeken. Wij zijn daar zelf niet binnen geweest, maar het sluit logisch aan bij de wetenschappelijke geschiedenis van de stad.

Peperkoek en het Peperkoekmuseum

Lokale tradities en streekproducten vind ik altijd interessant om te ontdekken. In Toruń is peperkoek al eeuwenlang dé lokale specialiteit. De stad staat hier wereldwijd om bekend en dat merk je niet alleen in winkels en op markten, maar ook in het Peperkoekmuseum (Żywe Muzeum Piernika).

In het museum krijg je uitleg over de geschiedenis van de Toruńse peperkoek en de rol die deze koek door de eeuwen heen speelde. Peperkoek was niet alleen een lekkernij, maar werd vroeger ook gebruikt als decoratie en zelfs gezien als een soort medicijn. Recepten werden lange tijd geheim gehouden en van generatie op generatie doorgegeven. Het museum is interactief opgezet, maar het leukste is natuurlijk om je eigen peperkoek te maken. Die is niet om op te eten, maar wel een leuk aandenken aan je bezoek aan de stad.

Wat de peperkoek uit Toruń herkenbaar maakt, is de vorm. De bekende katarzynki zijn opgebouwd uit zes met elkaar verbonden ronde vormen. In het museum wordt daarbij ook een legende verteld over een meisje dat peperkoek bakte om haar zieke moeder te helpen. Of dat echt is gebeurd weet ik niet, maar het verhaal wordt daar nog altijd verteld. Dat de traditie nog steeds leeft, blijkt ook vandaag. In Toruń wordt nog altijd peperkoek geproduceerd, onder meer door F.C. Kopernik, een van de oudste peperkoekfabrieken ter wereld.

Uitzicht over Toruń van de Old Town Hall

Voor een goed overzicht over de stad is de toren van de Old Town Hall een aanrader. Via 175 traptreden klim je naar een hoogte van ongeveer 40 meter. Boven wacht een uitzicht dat verder gaat dan alleen het historische centrum. Vanaf de toren kijk je uit over de daken van het historische centrum, waar kerktorens en andere opvallende gebouwen boven de huizen uitsteken. Tegelijk zie je vanaf hier ook de wijken direct rondom de oude stad. Dat contrast maakt duidelijk dat Toruń meer is dan alleen het middeleeuwse centrum.

In het stadhuis zelf is het Regionaal Museum gevestigd. Hier krijg je een beeld van de ontwikkeling van Toruń, met aandacht voor de handel, het stadsbestuur en het dagelijkse leven door de eeuwen heen. Je kunt de beklimming van de toren direct combineren met een bezoek aan dit museum.

De kerken van Toruń

Verspreid door de oude stad en de directe omgeving staan opvallend veel kerken. Ze vormen samen een belangrijk onderdeel van het stadsbeeld en laten zien hoe groot de religieuze rol van Toruń door de eeuwen heen is geweest.

De Sint-Janskathedraal is de grootste en belangrijkste kerk van de stad. De bouw begon in de 13e eeuw en duurde meer dan twee eeuwen. Binnen vind je onder meer een middeleeuws doopvont waarin Nicolaus Copernicus werd gedoopt en de imposante klok Tuba Dei, de grootste gotische kerkklok van Polen. De toren van de kathedraal is te beklimmen en biedt een uitzichtpunt op ongeveer 52 meter hoogte. Via meer dan 200 traptreden kom je langs de Tuba Dei-klok, die ruim zeven ton weegt en nog altijd hangt in een houten constructie uit de tijd van de bouw. Vanaf de top kijk je uit over de oude en nieuwe stad, de Wisła en de restanten van het Teutoonse kasteel.

Ook de Sint-Jacobskerk valt op door haar baksteengotische hallenkerk-architectuur, waarbij zijbeuken en middenschip ongeveer even hoog zijn. Dat zorgt binnen voor een brede en lichte ruimte. Deze kerk ligt bovendien aan een van de Poolse routes van de Camino de Santiago. Daarnaast is er de Sint-Mariakerk, gebouwd door franciscanen. Door de sobere bouw zonder toren en rijke versieringen ademt deze kerk een heel andere sfeer. Binnen zijn onder meer houten koorbanken, middeleeuwse schilderingen en grafmonumenten te zien.

Stadsmuren en poorten

Eeuwenlang werd Toruń beschermd door een uitgebreid verdedigingssysteem van muren, torens en stadspoorten. Het best bewaarde deel daarvan ligt langs de oever van de Wisła. Juist hier krijg je een goed beeld van hoe de stad vroeger was afgesloten van de buitenwereld.

Langs dit traject staan nog drie gotische stadspoorten: de Cloister Gate (Brama Klasztorna), de Sailing Gate (Brama Żeglarska) en de Bridge Gate (Brama Mostowa). Deze poorten vormden eeuwenlang de belangrijkste toegangen tot de stad vanaf de rivier. De route vanaf de Sailing Gate loopt recht de oude stad in, richting de Sint-Janskathedraal en het centrale marktplein. Bij de Bridge Gate zie je bovendien markeringen die herinneren aan grote overstromingen van de Wisła.

Scheve Toren

Een van de opvallendste overgebleven verdedigingswerken is de Scheve Toren van Toruń. Deze toren maakte oorspronkelijk deel uit van de stadsmuur en werd gebruikt als verdedigingstoren en uitkijkpost. Door verzakkingen in de bodem helt de toren duidelijk naar voren en dat heeft hem door de eeuwen heen tot onderwerp van verhalen en legendes gemaakt.

Een bekend verhaal is dat je met je rug tegen de toren moet gaan staan en probeert rechtop te blijven. Lukt dat niet en val je voorover, dan zou dat iets zeggen over je geweten. Of dat echt zo is laat ik in het midden, maar ik heb het zelf geprobeerd en dat is lastiger dan het klinkt. Door de helling voel je meteen hoe je lichaam naar voren wordt getrokken. Met wat spanning in je benen lukt het wel, maar vanzelf gaat het niet. Kun jij hier staan zonder voorover te vallen?

Keramische figuren in de oude stad

Als je door Toruń wandelt, loont het om niet alleen recht vooruit te kijken. Let ook eens op de kleine details die je makkelijk over het hoofd ziet. Op verschillende plekken in de oude stad duiken namelijk kleine figuren op. Je ziet ze bij ramen, op muurtjes, tegen gevels of hoog boven je op een dakrand.

De keramische beeldjes stellen gewone stadsbewoners uit het verleden voor. Geen bekende namen of helden, maar mensen die ooit het straatbeeld van Toruń bepaalden. Het uiterlijk van de figuren is gebaseerd op een 15e-eeuws schilderij in de Sint-Jacobskerk, waarop inwoners van de stad zijn afgebeeld. Daarmee vormen ze een subtiele verwijzing naar het dagelijkse leven in de middeleeuwse stad.

De beeldjes zijn bewust klein en verspreid geplaatst. Er staan er inmiddels tientallen in de oude stad, maar je moet er echt oog voor hebben om ze te zien. Hoeveel kun jij er spotten?

Uitzicht vanaf de overkant van de Wisła

Voor een ander perspectief op Toruń kun je de Wisła oversteken. Vanaf de overzijde van de rivier, bij Kępa Bazarowa, kijk je uit op de oude stad. De stadsmuren, kerktorens en daken vormen samen een duidelijke skyline. Een fijne plek voor foto’s en een goed alternatief voor het uitzicht vanaf de kerktorens.

Het loont om hier ook later op de dag of in de avond terug te komen. Met de verlichting van de oude stad oogt Toruń vanaf deze kant heel anders en komt de historische kern nog sterker naar voren.

Andere bezienswaardigheden in Toruń

In één dag kun je al veel van Toruń zien. Wie langer blijft, heeft genoeg extra opties. Zo sluit het Planetarium logisch aan bij het verhaal van Copernicus en draait het volledig om astronomie. Bij het Invisible House kunnen bezoekers in complete duisternis ervaren hoe het is om blind te zijn.

De rol van Toruń als handelsstad binnen het Hanzenetwerk komt terug in de Hansa Cellar. Iets verder buiten het centrum ligt de Zoobotanical Garden, een combinatie van dierentuin en botanische tuin. Voor wie geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog is Bunker Wisła te bezoeken, een voormalige schuilkelder uit die periode. In de bunker krijg je een beeld van hoe inwoners van Toruń tijdens de oorlog schuilden bij luchtaanvallen. Verspreid door de stad kom je allerlei standbeelden en monumenten tegen. Zoals het standbeeld van Elżbieta Zawacka, verzetsstrijder en de enige vrouwelijke parachutist binnen een Poolse elite-eenheid tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Wie Toruń echt wil begrijpen, doet er goed aan de stad te verkennen met een lokale gids. Wij liepen met een Poolse gids die uitstekend Engels sprak en onderweg veel uitleg gaf bij wat we zagen. Niet alleen over de grote lijnen van de stadsgeschiedenis en de Teutoonse ridders, maar juist ook over details waar je anders aan voorbijloopt. Dankzij die uitleg kregen kleine dingen betekenis. Zo werden we gewezen op de keramische figuren in het straatbeeld, hoorden we de mythen en legendes die bij bepaalde plekken horen en kregen we extra achtergrond bij Copernicus, die voor mij vooraf eerlijk gezegd vooral een naam was.

Zonder gids zie je vooral mooie gebouwen en pleinen. Met een gids kom je veel meer te weten over de stad. Zeker in Toruń, een stad met veel geschiedenis.

Ik hou van mythes en legendes. Soms zijn ze zo bizar dat het bijna grappig wordt. Toruń kent ook zijn eigen stadsverhalen, die je tijdens het rondlopen op verschillende plekken tegenkomt.

Een van de bekendere legendes draait om het PZU-gebouw. Volgens het verhaal hoorden bewakers hier ’s nachts, meestal tussen twee en drie uur, vreemde geluiden. Het zou plotseling koud worden en sommigen beweerden een verschijning te hebben gezien. De meeste bewakers hielden het kort vol en namen na ongeveer een maand alweer ontslag. Dat patroon viel zo op dat het gebouw onderzocht zou zijn, waarbij de botten van een vrouw in een muur zouden zijn gevonden.

Daarnaast duikt in Toruń ook het verhaal van een draak op. In stadsarchieven is vastgelegd dat in 1746 twee inwoners officieel melding deden van een vreemde verschijning. Ze beschreven een wezen dat kon vliegen en zwemmen en dat werd gezien in de omgeving van Przedzamcze, richting de ruïnes van het Duitse kasteel. Wat zij precies hebben gezien, blijft onduidelijk. In de stad wordt het verhaal vooral gezien als een curiositeit uit het verleden. Als verwijzing naar die melding staat er tegenwoordig een klein draakbeeld bij Przedzamcze 20.

Ook op het Oude Stadsplein kom je een legende tegen. Daar staat een beeld van een vlotter met kikkers, dat verwijst naar een oud verhaal over een kikkerplaag in de stad. Wie langsloopt, ziet vaak mensen even stoppen om de kikkers aan te raken. Het aanraken van de kikkers zou geluk brengen.

Rond het hoofdplein en in de directe omgeving vind je genoeg plekken om goed te eten. Voor het ontbijt kun je terecht bij Bułka (ul. Szewska 6). Dit is een populaire plek voor goede broodjes, maar ook voor gerechten als English breakfast, French toast en pancakes. Het kan er druk zijn, zeker later op de ochtend, maar de prijzen zijn schappelijk en de kwaliteit is goed. Een fijne plek om de dag te starten.

Voor de lunch schoven we aan bij Chleb i Wino (Rynek Staromiejski 22), een modern restaurant in de oude binnenstad. Het restaurant is nog niet zo lang open en staat bekend om het dagelijks versgebakken brood en huisgemaakte pasta. De menukaart is uitgebreid en ook de wijnkaart is verrassend goed. Wij aten hier uitgebreid en dat beviel uitstekend.

’s Avonds dineerden we bij Spichrz (Hotel Restauracja Spichrz). Dit restaurant richt zich vooral op de traditionele Poolse keuken. Het draait hier om stevige gerechten, een ongedwongen sfeer en live muziek. Ik koos voor kluski ziemniaczane met spek, gerookte twaróg en gestoofde kool. Precies het soort maaltijd dat past bij een lange dag rondlopen door de stad.

Hoe kom je in Toruń?

Toruń is goed bereikbaar, zowel met de auto als met het openbaar vervoer. Vanuit Nederland is de trein een goede optie, zeker als je meerdere Poolse steden wilt combineren. Zelf reisde ik met de trein door Polen en bezocht ik Toruń als onderdeel van een route langs Poznań, Łódź en Bydgoszcz. De verbindingen tussen deze steden zijn goed en maken Toruń heel geschikt als tussenstop of dagtrip.

Reis je met de auto, dan is Toruń prima in te passen in een rondreis door Polen. Ook steden als Gdańsk en Sopot liggen op een paar uur rijden, wat het makkelijk maakt om meerdere bestemmingen te combineren.

Wie liever vliegt, kan het beste kiezen voor Poznań. Vanaf daar reis je eenvoudig verder met de trein of huur je een auto om Toruń te bereiken.

Overnachten in Toruń

Hoewel Toruń zich perfect leent voor een dagtrip, is het ook een fijne stad om te blijven slapen. Vooral als je het tempo iets lager wil houden of meerdere steden combineert.

In en rond de oude stad zijn verschillende goede opties:

• Hotel Spichrz, centraal gelegen, met restaurant en een historische setting
• Hotel Nicolaus, comfortabel en op loopafstand van de belangrijkste bezienswaardigheden
• Hotel Eter, modern hotel met wellness faciliteiten
• Copernicus Toruń Hotel, iets buiten het centrum, maar ruim en rustig

Zoek je een budgetvriendelijke optie, dan zijn:

• Hotel Gromada Toruń
• B&B Hotel Toruń

Wij bezochten Toruń met de trein en dat werkte verrassend goed. De stad ligt gunstig tussen Poznań, Łódź en Bydgoszcz en is daardoor een logische stop tijdens een treinreis door Polen. Na Toruń stapten wij weer op de trein richting Bydgoszcz om een volgende stad te ontdekken.

Reizen met de trein door Polen is eenvoudiger dan veel mensen denken. Vanuit Nederland reis je comfortabel richting Polen met een overstap in Berlijn, waarna je makkelijk doorreist naar steden als Poznań en verder het land in. De verbindingen zijn goed, treinen rijden frequent en stations liggen vaak dicht bij het centrum. Voor ons werkte reizen met de trein in Polen verrassend goed. Het is een andere manier van reizen dan met de auto of het vliegtuig en voor mij was het een leuke ervaring.

Disclaimer: Mijn bezoek aan Toruń is tot stand gekomen in samenwerking met de Poolse Organisatie voor Toerisme en Kujawsko-Pomorskie. Alles wat je in dit artikel leest is mijn persoonlijke mening/ervaring.