Jerash, een van de best bewaarde Romeinse steden ter wereld

De geschiedenis van Jerash gaat duizenden jaren terug. De stad stond vroeger bekend als Gerasa. Onder de Romeinen groeide Jerash uit tot een van de belangrijkste steden in de regio. Dankzij de gunstige ligging aan handelsroutes ontstond een welvarende stad met tempels, theaters, badhuizen en brede zuilenstraten.

Gerasa maakte deel uit van de Decapolis, een verbond van tien belangrijke steden in het oosten van het Romeinse Rijk. In deze periode beleefde de stad haar grootste bloei en werden veel van de indrukwekkende bouwwerken gerealiseerd die je vandaag de dag nog altijd kunt bewonderen.

Na een zware aardbeving in de achtste eeuw en het verschuiven van belangrijke handelsroutes verloor Jerash langzaam haar betekenis. Grote delen van de stad raakten verlaten en verdwenen in de eeuwen daarna onder zand en puin. Veel van deze resten kwamen tijdens latere opgravingen weer tevoorschijn.

Tegenwoordig geldt Jerash als een van de best bewaarde Romeinse steden ter wereld. Sinds 2004 staat de stad op de voorlopige Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Jerash is veel groter dan je vooraf misschien verwacht. Wij waren er drie uur en hebben in die tijd een groot deel van de oude stad gezien, maar zeker niet alles. Trek daarom voldoende tijd uit voor je bezoek. Wil je alle bezienswaardigheden rustig bekijken, dan heb je zeker vier tot vijf uur nodig. Als je meer over Jerash te weten wil komen, is het aan te raden om met een gids op pad te gaan.

Wanneer je door Jerash wandelt, zie je onder meer stadspoorten, tempels, theaters en honderden Romeinse zuilen. Hieronder heb ik een lijst samengesteld van de belangrijkste bezienswaardigheden.

Door de onrust in het Midden-Oosten waren er eind 2025 opvallend weinig toeristen in Jordanië. Op grote delen van het terrein kwamen we nauwelijks andere bezoekers tegen.

Hadrian’s Arch is het eerste grote bouwwerk dat je ziet wanneer je het archeologische terrein van Jerash betreedt. De triomfboog werd door de inwoners van Gerasa gebouwd ter ere van het bezoek van keizer Hadrianus in de winter van 129/130 na Christus. Met een hoogte van ongeveer 21 meter en een breedte van ruim 37 meter is het een imposante toegang tot het complex.

Oorspronkelijk moest de boog de toegang vormen tot een nieuwe zuidelijke wijk van Gerasa. Die uitbreiding werd echter nooit gerealiseerd. Hierdoor kwam Hadrian’s Arch uiteindelijk buiten de ommuurde stad te liggen, op ongeveer 460 meter van de South Gate.

Neem hier ook even de tijd om de details van dichtbij te bekijken. Rond de drie doorgangen zie je onder meer Korinthische kapitelen, acanthusbladeren en verschillende andere ornamenten in het steenwerk.

Vrijwel direct naast de Hadrian’s Arch ligt het Hippodroom. Met een lengte van ongeveer 265 meter en een breedte van 76 meter was dit het decor voor paarden- en wagenrennen. De tribunes boden plaats aan maximaal 15.000 toeschouwers.

De bouw begon in de tweede eeuw en het complex werd vóór 212 voltooid. Dat hier daadwerkelijk wagenrennen werden gehouden, blijkt uit de wielsporen die in de rotsachtige ondergrond zijn teruggevonden. Een deel van de tribunes en de voormalige renbaan is bewaard gebleven, waardoor de oorspronkelijke vorm van het Hippodroom nog goed te herkennen is.

Nadat er geen wagenrennen meer werden georganiseerd, kreeg het complex een heel andere functie. In de ruimtes onder de tribunes vestigden zich onder meer pottenbakkers en andere ambachtslieden.

Bij de South Gate worden je tickets gecontroleerd en staan gidsen klaar die je door het complex kunnen rondleiden. De poort werd rond 130 na Christus gebouwd, ter gelegenheid van het bezoek van keizer Hadrianus aan Gerasa. Later werd de South Gate opgenomen in de stadsmuur en vormde deze een van de belangrijkste toegangen tot de stad.

De South Gate vertoont opvallend veel overeenkomsten met de grotere Hadrian’s Arch die je kort daarvoor passeert. Beide bouwwerken hebben een hoge centrale doorgang met aan weerszijden twee kleinere poorten en zijn versierd met Korinthische zuilen en ornamenten.

Eenmaal door de poort wandel je het oude Gerasa binnen. Niet veel verder bereik je het Oval Plaza, terwijl de Tempel van Zeus boven het plein uittorent.

Het Oval Plaza (of Oval Forum) is een van de bekendste plekken van Jerash. Het plein werd rond 130 na Christus aangelegd en heeft een afmeting van circa 90 bij 80 meter. Rondom staan 56 Ionische zuilen die de ovale vorm van het plein volgen.

Die bijzondere vorm was niet alleen een architectonische keuze. Het plein vormde de verbinding tussen het oudere heiligdom van Zeus en de later aangelegde Cardo Maximus, die niet precies op dezelfde as lagen. Door het plein ovaal aan te leggen konden beide delen van Gerasa toch op een natuurlijke manier met elkaar worden verbonden.

Vanaf het Oval Plaza kijk je rechtstreeks uit over de lange zuilenrijen van de Cardo Maximus. Onze gids vertelde dat slechts negen van de 56 zuilen later zijn gerestaureerd. Als je hier rondloopt en bedenkt hoeveel er na al die eeuwen nog overeind staat, krijg je pas echt een goed beeld van hoe bijzonder goed delen van Jerash bewaard zijn gebleven.

De Cardo Maximus was de belangrijkste straat van Jerash en vormt nog altijd het hart van de oude stad. Aan weerszijden staan tientallen Romeinse zuilen, terwijl je onder je voeten over de originele bestrating loopt.

Vergeet niet om hier ook eens naar beneden te kijken. Op verschillende plekken zijn de karrensporen nog zichtbaar die in de stenen zijn uitgesleten. Langs de straat zie je bovendien restanten van het oude riolerings- en waterafvoersysteem. Met dank aan onze gids werden we geattendeerd op deze details. Waarschijnlijk zullen we ze zonder gids volledig over het hoofd hebben gezien.

Het South Theater behoort tot de best bewaarde bouwwerken van Jerash. Het theater bood plaats aan ruim 5000 bezoekers en wordt nog altijd gebruikt voor optredens en culturele evenementen.

Voor een goed overzicht over het theater kun je de tribunes oplopen. Vanaf de bovenste rijen heb je daarnaast een goed uitzicht over de Cardo Maximus, het Oval Plaza en een deel van de moderne stad Jerash die direct naast de archeologische vindplaats ligt. Ik vond het bizar om te zien hoe dicht de moderne stad tegen de oude Romeinse stad aan ligt.

Op het podium werd muziek gemaakt en gezongen om de bijzondere akoestiek van het theater te demonstreren.

Op een hoger gelegen terras naast het Oval Plaza staat de Tempel van Zeus. Op deze plek bevond zich al veel langer een heiligdom, maar de grote tempel die hier tegenwoordig nog te zien is, werd in 162/163 na Christus voltooid en was gewijd aan Zeus Olympios.

De tempel stond op een podium van ongeveer 41 bij 28 meter en werd omringd door bijna 15 meter hoge Korinthische zuilen. Een groot deel daarvan is verloren gegaan, maar delen van de muren en verschillende zuilen staan nog overeind. Vanaf het hoger gelegen heiligdom heb je bovendien een mooi uitzicht over het Oval Plaza en een groot deel van Jerash.

Langs de Cardo Maximus staat het Nymphaeum, een monumentale fontein die in 191 na Christus werd voltooid. Gerasa was in die periode flink gegroeid en had steeds meer water nodig. De fontein vormde een belangrijke aanvulling op de kleinere openbare fonteinen die verspreid langs de hoofdstraat stonden.

Oorspronkelijk was het Nymphaeum rijk versierd met marmer, reliëfs, zuilen en beschilderd stucwerk. Water stroomde vanuit verschillende leeuwenkoppen in een groot bassin aan de voorzijde. Overtollig water werd vervolgens via het rioleringssysteem onder de straat afgevoerd. Van alle versieringen is tegenwoordig slechts een deel bewaard gebleven, maar de omvang van de fontein is nog goed te herkennen.

De Tempel van Artemis was gewijd aan de beschermgodin van Gerasa en maakte deel uit van het grootste heiligdom van de stad. Het complex werd in de tweede eeuw gebouwd en was via een lange processieroute, monumentale toegangspoorten en brede trappen verbonden met de Cardo Maximus.

Van de tempel zijn elf 13 meter hoge Korinthische zuilen bewaard gebleven. Opvallend is dat het bouwwerk waarschijnlijk nooit helemaal is voltooid. Er waren oorspronkelijk 32 zuilen gepland, maar vermoedelijk zijn er slechts twaalf daadwerkelijk gebouwd. De zuilen die er nog staan, geven een goed beeld van de enorme afmetingen die de tempel moest krijgen.

Loop ook even tussen de zuilen en bekijk de details van dichtbij. De kapitelen met uitgewerkte versieringen zijn goed bewaard gebleven.

Het North Theatre is kleiner dan het South Theatre en had oorspronkelijk een andere functie. Het werd in de tweede eeuw gebouwd als vergaderplaats voor de burgerraad van Gerasa. Later werd het gebouw verbouwd tot een odeon, waar muziekuitvoeringen en voordrachten plaatsvonden. Na verschillende uitbreidingen konden zo’n 1.600 mensen plaatsnemen.

Bijzonder zijn de inscripties die op verschillende zitplaatsen bewaard zijn gebleven. Hieruit blijkt dat bepaalde plaatsen waren gereserveerd voor specifieke groepen en bestuurlijke eenheden uit de stad.

Hoewel we een groot deel van Jerash hebben bekeken, zijn we niet helemaal tot het North Theatre gelopen.

Met bovenstaande bezienswaardigheden heb je nog lang niet alles van Jerash gezien. Het archeologische terrein is enorm en verspreid over de oude stad liggen nog veel meer restanten. Wij hadden ongeveer drie uur de tijd en hebben daardoor een aantal plekken moeten overslaan.

Langs de Cardo ligt bijvoorbeeld het Macellum, dat in de tweede eeuw werd gebouwd als voedselmarkt. Rond een binnenplaats stonden winkels waar handelaren hun producten verkochten. Later veranderde de functie van het complex en werden verschillende ruimtes gebruikt als werkplaatsen en opslagplaatsen.

Jerash telt daarnaast verschillende vroegchristelijke kerken. De zogenaamde kathedraal van Jerash werd in de eerste helft van de vijfde eeuw gebouwd op de resten van een ouder heiligdom. Niet veel later verrezen meer kerken in de stad, waaronder de kerk van Sint-Theodorus en een complex met drie naast elkaar gebouwde kerken. Bij de kerk van Cosmas en Damianus zijn delen van de mozaïekvloer goed bewaard gebleven.

Er zijn daarnaast nog veel kleinere ruïnes, badhuizen, voormalige winkels en andere restanten verspreid over het terrein.

Voor Jerash heb je een toegangsticket nodig. Heb je een Jordan Pass, dan is de entree voor de archeologische stad inbegrepen. Wij hadden zelf geen Jordan Pass, omdat we een complete rondreis met chauffeur en gids hadden geboekt waarbij de entreekosten al waren inbegrepen.

De openingstijden van het archeologische terrein van Jerash verschillen per seizoen. Volgens de officiële website gelden momenteel de volgende openingstijden:

• Winter: dagelijks van 08.00 tot 16.00 uur.
• April en mei: dagelijks van 08.00 tot 17.30 uur.
• Zomer: dagelijks van 08.00 tot 18.30 uur.
• Tijdens de ramadan: dagelijks van 08.30 tot 18.00 uur.

De officiële website vermeldt april zowel bij de winterperiode als bij de aparte openingstijden voor april en mei. Controleer daarom voor vertrek altijd nog even de actuele openingstijden, zeker wanneer je Jerash in april of tijdens de ramadan bezoekt.

Jerash ligt zo’n 50 kilometer ten noorden van Amman. Vanuit de hoofdstad van Jordanië rijd je in een uur naar de archeologische stad. Wij vertrokken rond 09.15 uur vanuit Amman en kwamen ongeveer een uur later aan bij Jerash.

Na ons bezoek reden we verder naar het kasteel van Ajloun. Zo combineerden we beide plekken op één dag.

Een rondreis door Jordanië is een bijzondere ervaring. Je zult waarschijnlijk plekken zoals Petra, Wadi Rum en de Dode Zee bezoeken. Zorg ervoor dat je Jerash zeker in je route opneemt. De Romeinse stad laat weer een heel andere kant van Jordanië zien en vormt daarmee een mooie afwisseling met de andere bezienswaardigheden in het land.

Wij bezochten Jerash tijdens een complete rondreis door Jordanië, waarbij we in korte tijd ontzettend veel verschillende landschappen, steden en historische plekken hebben gezien. Persoonlijk vond ik Jerash een van de hoogtepunten van onze reis.