Stedentrip Vilnius: de mooiste bezienswaardigheden en tips

Vilnius is de hoofdstad van Litouwen en ligt in het zuidoosten van het land, niet ver van de grens met Belarus. Met ruim 600.000 inwoners is het de grootste stad van Litouwen en het politieke, culturele en economische centrum van het land.

Vanuit Nederland bereik je Vilnius in ongeveer twee uur vliegen. Vanaf de luchthaven ben je bovendien snel in het centrum, omdat het vliegveld in de stad gelegen is. Daarom leent Vilnius zich uitstekend voor een stedentrip van een paar dagen.

Vilnius is een stad waar je je gemakkelijk meerdere dagen kunt vermaken. Natuurlijk vind je er een sfeervolle historische binnenstad met kerken, pleinen en indrukwekkende architectuur, maar de stad heeft veel meer te bieden. Wandel bijvoorbeeld door de creatieve wijk Užupis, de nieuwe wijk Paupys, geniet van het uitzicht vanaf de TV Tower, verken de groene omgeving per fiets of maak een ballonvaart. Ook liefhebbers van kunst, musea en goed eten komen hier volop aan hun trekken.

De historische binnenstad van Vilnius is wat mij betreft het mooiste deel van de stad. Het is compact en daardoor gemakkelijk te voet te verkennen. Dwaal door de smalle straatjes, steek de sfeervolle pleinen over en kijk onderweg regelmatig omhoog om de verschillende bouwstijlen te bewonderen. Je ziet hier barokke kerken, klassieke gevels en kleurrijke panden. Niet voor niets staat het historische centrum op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Samen met een gids, maar ook op eigen gelegenheid, wandelde ik door de stad. Achter bijna iedere hoek wachtte weer een mooi gebouw of een plein.

Neem onderweg een kijkje bij de Universiteit van Vilnius. Het historische gebouwencomplex met verschillende binnenplaatsen behoort tot de mooiste plekken van de stad. Breng een bezoek aan het Kathedraalplein of strijk neer op een terras om de ontspannen sfeer van Vilnius in je op te nemen.

Tijdens mijn wandeling door de historische binnenstad viel me op hoeveel kerken je in Vilnius tegenkomt. In de oude binnenstad alleen al staan 28 kerken, terwijl de stad in totaal meer dan 100 kerken telt. Vrijwel iedere paar straten doemt er weer een ander indrukwekkend kerkgebouw op.

Ook als je niet gelovig bent, raad ik aan om af en toe een kerk binnen te lopen. Binnen zie je vaak rijk versierde interieurs met schilderingen, beelden en gouden details. De Kathedraal van Vilnius, de Sint-Annakerk, de Sint-Theresiakerk en de Kerk van Sint-Petrus en Paulus behoren tot de mooiste kerken van de stad.

De Gediminastoren is hét symbool van Vilnius en het laatste overgebleven deel van het voormalige Bovenkasteel. Dit middeleeuwse kasteel werd in de veertiende eeuw gebouwd op de heuvel boven de stad en speelde eeuwenlang een belangrijke rol bij de verdediging van Vilnius. Na verschillende oorlogen raakte het kasteel grotendeels verwoest, waardoor alleen de toren bewaard bleef.

Je kunt de toren lopend bereiken of gebruikmaken van de kabelbaan. Boven aangekomen geniet je niet alleen van een prachtig uitzicht over de historische binnenstad, de moderne skyline en de groene omgeving van Vilnius, maar kun je ook een klein museum bezoeken over de geschiedenis van het kasteel en de stad.

Vanaf de Gediminastoren wandel je in ongeveer tien minuten naar de Drie Kruizenheuvel. Op de top staat een monument met drie witte kruizen, dat verwijst naar een oude legende over franciscaner monniken die hier in de veertiende eeuw zouden zijn omgebracht. De oorspronkelijke houten kruizen werden later vervangen. Nadat het monument in de Sovjettijd werd vernietigd, zijn de huidige kruizen in 1989 opnieuw opgebouwd.

Vanaf de heuvel heb je een prachtig uitzicht over de historische binnenstad, de omliggende bossen en de Gediminastoren. De heuvel is een mooie locatie als je een zonsondergang wil fotograferen.

Zodra je de rivier de Vilnia oversteekt richting Užupis merk je dat de sfeer verandert. De historische gebouwen maken plaats voor galerieën, kleurrijke muurschilderingen en creatieve ateliers. Overal kom je bijzondere kunstwerken tegen. Langs de rivier vind je verschillende beelden, kunstobjecten en zelfs stoelen in het water.

Užupis riep zichzelf in 1997 uit tot een onafhankelijke republiek. Hoewel het natuurlijk geen echt land is, beschikt de wijk wel over een eigen vlag, een symbolische president en een grondwet. Die grondwet hangt op een muur in tientallen talen, waaronder ook het Nederlands. Neem de tijd om een aantal artikelen te lezen, want sommige zijn verrassend grappig of zetten je juist aan het denken.

Dwaal daarna verder door de smalle straatjes, loop eens een galerie binnen of neem plaats op een van de gezellige terrassen. Užupis voelt weer totaal anders aan dan de historische binnenstad, terwijl je er slechts een paar minuten vandaan bent.

Vanuit Užupis wandel je zo naar Paupys, een van de nieuwste wijken van Vilnius. Waar Užupis bekendstaat om kunst en creativiteit, draait het in Paupys om moderne architectuur, horeca en een ontspannen sfeer. Tot enkele jaren geleden was dit nog een verlaten industriegebied, maar sinds ongeveer 2015 is de wijk stap voor stap herontwikkeld tot een levendig stadsdeel met woningen, restaurants en openbare pleinen.

Een van de bekendste plekken in de wijk is Paupio Turgus, een moderne foodhall waar je terecht kunt voor een drankje, lunch of diner. Daarnaast vind je in Paupys verschillende koffiebars, restaurants en terrassen.

Doordat Paupys direct grenst aan Užupis en de historische binnenstad wandel je binnen een paar minuten van eeuwenoude straatjes naar een moderne stadswijk. Juist dat contrast maakt een bezoek aan Paupys wat mij betreft de moeite waard.

Met een hoogte van 326,5 meter is de Vilnius TV Tower het hoogste gebouw van Litouwen. Vanaf het ronddraaiende restaurant op 165 meter hoogte heb je een prachtig uitzicht over Vilnius en de groene omgeving. Vanaf deze hoogte valt pas echt op hoe groen de stad en de omgeving is.

Voor wie op zoek is naar wat meer spanning, is de Edge Walk een absolute aanrader. Gezekerd aan een veiligheidssysteem kun je wandelen op een platform aan de buitenzijde van de toren. Hoogtevrees heb ik niet, maar toch vond ik het best spannend. Toen ik met mijn benen over de rand ging zitten en de harde wind in mijn gezicht waaide, voelde het toch een beetje onprettig.

Na de Edge Walk bleef ik nog even in de toren om te dineren. Volgens een lokale inwoner stond het restaurant enkele jaren geleden niet bepaald goed aangeschreven, maar daar is inmiddels weinig meer van te merken. De gerechten waren verfijnd en smaakten uitstekend. Een leuk detail is de wijnkaart: alle wijnen zijn afkomstig van wijngaarden die hoger liggen dan 165 meter boven zeeniveau; een knipoog naar de hoogte van het restaurant.

Een van de meest bijzondere manieren om Vilnius en de omgeving te bekijken is vanuit een heteluchtballon. Ballonvaarten boven de binnenstad zelf zijn tegenwoordig zeldzaam, maar in de omgeving van Vilnius kun je nog steeds de lucht in.

Dit was inmiddels mijn vierde ballonvaart. Eerder vloog ik al boven de sprookjesachtige rotsformaties van Cappadocië, de uitgestrekte woestijn van Wadi Rum en de savannes van de Masai Mara. Iedere bestemming heeft zijn eigen karakter, maar Vilnius verraste me vooral door de enorme hoeveelheid groen.

Vanuit de lucht zie je uitgestrekte bossen, rivieren, meren en kleine dorpen die elkaar afwisselen. In de verte verschijnt langzaam de skyline van Vilnius en ook het middeleeuwse kasteel van Trakai was goed te herkennen.

Langzaam zakte de zon richting de horizon en kleurde het landschap steeds warmer. Dat maakte de ballonvaart voor mij tot een van de mooiste momenten van de reis. Wil je Vilnius eens vanuit een heel ander perspectief beleven, dan is een ballonvaart absoluut een bijzondere ervaring.

Vilnius is niet alleen een stad om te voet te verkennen. Stap ook eens op de fiets en ontdek hoe snel de historische binnenstad overgaat in groene parken, bossen en rustige woonwijken. Ik huurde mijn fiets bij Velotakas Bike & Tours Vilnius en maakte een tocht van ongeveer 35 kilometer. Onderweg valt pas op hoeveel groen de stad eigenlijk heeft. Maar liefst 60% van de stad bestaat uit groen. Niet voor niets werd Vilnius in 2025 uitgeroepen tot Europese Groene Hoofdstad. Die combinatie van stad en natuur maakt Vilnius wat mij betreft ook een prettige stad om in te wonen.

De route bracht me langs de rivier, door verschillende parken en woonwijken zoals Šnipiškės en Jeruzalė. Zo fietste ik langs moderne gebouwen, oude houten huizen, gebouwen uit de Sovjet periode en uitgestrekte natuur. De fietspaden zijn goed onderhouden en laten je kennismaken met een kant van Vilnius die veel bezoekers niet zien. Bij Velotakas kun je met een gids op pad gaan, maar ook zelfstandig een route volgen, bijvoorbeeld via Komoot.

Op slechts enkele kilometers van het centrum ligt het Verkiai Regional Park. Dit is uitgestrekt natuurgebied waar bossen, meren en historische landgoederen samenkomen. Het park is een geliefde plek onder inwoners van Vilnius om te wandelen, fietsen, zwemmen of gewoon een middag in de natuur door te brengen.

Tijdens mijn fietstocht bracht ik ook een bezoek aan dit natuurgebied. Ik fietste hier over rustige bospaden, langs de bekende Groene Meren en verschillende recreatieplekken. Op warme dagen trekken veel inwoners van de stad naar het park om te zwemmen, te zonnen of gezellig te barbecueën. Het mooie is dat je je midden in de natuur waant, terwijl je nog steeds binnen de stadsgrenzen van Vilnius bent.

Midden in het natuurgebied ligt het historische landgoed Verkiai Manor. Hoewel het indrukwekkende centrale paleis in de negentiende eeuw werd afgebroken, zijn verschillende historische gebouwen van het landgoed bewaard gebleven. Samen met het omliggende park geven ze nog altijd een goed beeld van de voormalige grandeur van dit landgoed.

Bij het bezoekerscentrum kreeg ik meer uitleg over de flora en fauna van het Verkiai Regional Park. Hier leerde ik dat in het natuurgebied verschillende dier- en plantensoorten voorkomen die op de nationale rode lijst staan. Ook groeien er zeldzame planten, waaronder meerdere soorten wilde orchideeën. Houd daarom rekening met de kwetsbare natuur en blijf tijdens je bezoek op de aangegeven wandel- en fietspaden.

Šnipiškės is misschien wel een van de meest opvallende wijken van Vilnius. Terwijl op de achtergrond de moderne wolkenkrabbers van het zakendistrict oprijzen, staan hier nog altijd tientallen oude houten huizen.

Veel van deze houten woningen stammen uit de negentiende en het begin van de twintigste eeuw, toen Šnipiškės nog een buitenwijk van Vilnius was. Inmiddels is de stad eromheen flink gegroeid, waardoor oud en nieuw hier letterlijk naast elkaar staan. Het ene moment kijk je naar een eenvoudige houten woning, even later torenen glazen kantoorgebouwen boven je uit.

Ik kwam door Šnipiškės tijdens mijn fietstocht. Deze wijk laat zien hoe snel Vilnius zich ontwikkelt, zonder dat alles uit het verleden is verdwenen.

Vilnius is veel meer dan historische kerken en monumentale gebouwen. Verspreid door de stad kom je allerlei kunstwerken, muurschilderingen en opvallende beelden tegen. Soms midden op een plein, soms verscholen in een park of langs de rivier. Let tijdens je wandeling door de stad op de kleinere kunstwerken, zoals de Lithuanian Hounds en de bekende Užupis Cat.

Ben je liefhebber van street art, neem dan zeker een kijkje bij de Open Gallery. Dit voormalige industriegebied is omgetoverd tot een openluchtgalerie met tientallen grote muurschilderingen van kunstenaars uit Litouwen en de rest van de wereld. Via een wandelroute loop je eenvoudig langs de verschillende kunstwerken. Reken op ongeveer een uur om alles op je gemak te bekijken.

Houd er rekening mee dat de Open Gallery voortdurend verandert. Zo waren enkele muren tijdens mijn bezoek alweer wit geschilderd, waardoor sommige kunstwerken waren verdwenen.

Vilnius heeft een verrassend groot aanbod aan musea, van geschiedenis en kunst tot de Sovjetperiode en hedendaagse tentoonstellingen. Of je nu geïnteresseerd bent in cultuur of juist meer wilt leren over de geschiedenis van Litouwen, er is altijd wel een museum dat bij je past.

Zelf bezocht ik het MO Museum, een museum voor moderne kunst in een bijzonder gebouw van architect Daniel Libeskind. Beneden kun je door een glazen wand een kijkje nemen in het depot, waar kunstwerken worden bewaard die op dat moment niet te zien zijn. Het museum wisselt regelmatig van tentoonstelling. Tijdens mijn bezoek draaide alles om de GenZ generatie. Ik kreeg een rondleiding, waardoor ik veel meer te weten kwam over de kunstwerken en de gedachte erachter.

Heb je interesse in de geschiedenis van Litouwen? Dan zijn onder andere het Museum of Occupations and Freedom Fights, het Nationaal Museum van Litouwen en het Paleis van de Groothertogen van Litouwen interessante plekken om meer over het verleden van het land te leren.

Bij een sauna denk je natuurlijk aan een warme ruimte waar je in alle rust kunt ontspannen. Ik kwam erachter dat een Litouwse sauna iets anders in elkaar steekt. Het is een eeuwenoud ritueel waarbij een saunameester je begeleidt met stoom, kruiden, geurende takken van onder andere berk en eik, en verschillende behandelingen die bedoeld zijn om lichaam en geest tot rust te brengen.

Ik werd onder andere met bundels takken gemasseerd, er kwamen verschillende geuren en oliën voorbij, en ook kruiden en andere natuurlijke producten maakten deel uit van het ritueel.

Maar eerlijk is eerlijk, dit was niets voor mij. Ik vond het lastig om echt te kunnen ontspannen wanneer iemand voortdurend met behandelingen bezig is. Ik geef zelf de voorkeur aan de sauna zoals wij die kennen: rustig zitten, afkoelen en in je eigen tempo ontspannen. Ben je nieuwsgierig naar lokale tradities, dan is een Litouwse sauna zonder twijfel een bijzondere ervaring. Ik bezocht de sauna van Ivãnas muša gongã, die verschillende locaties in de stad hebben.

De traditionele Litouwse sauna die ik bezocht, bevindt zich in Lukiškės Prison 2.0, een voormalige gevangenis die tot 2019 nog in gebruik was. Tegenwoordig heeft het complex een compleet andere functie gekregen. Je kunt er een rondleiding volgen door de oude cellen en gevangenisgebouwen, terwijl de binnenplaats regelmatig het decor vormt van festivals, concerten en andere culturele evenementen.

Leuk detail: in de voormalige gevangenis werden ook scènes opgenomen voor de populaire Netflix-serie Stranger Things.

Na een dag vol bezienswaardigheden is het tijd om kennis te maken met de Litouwse keuken. Van traditionele gerechten en gezellige cafés tot moderne foodhallen, speciaalbiercafés en Michelinrestaurants: ook op culinair gebied heeft Vilnius verrassend veel te bieden.

De Litouwse keuken staat bekend om stevige, traditionele gerechten waarin aardappelen, vlees en seizoensproducten een belangrijke rol spelen. Uiteraard was ik benieuwd naar de Litouwse keuken.

Zo lunchte ik bij Baleboste, waar de Litouws-Joodse keuken centraal staat. Ik at bij HABITS in de moderne wijk Paupys, genoot van een diner in het ronddraaiende restaurant van de TV Tower en ging lunchen bij Momo Grill. Als kers op de taart ging ik ook dineren bij Michelinrestaurant Džiaugsmas. Ook andere restaurants die ik bezocht lieten zien dat Vilnius een gevarieerd culinair aanbod heeft.

Wil je de traditionele Litouwse keuken proeven? Bestel dan zeker een kom šaltibarščiai, de bekende koude roze bietensoep die vooral in de zomer populair is. Ook Cepelinai (grote aardappelknoedels met een vlees- of kwarkvulling), Bulviniai blynai (aardappelpannenkoeken) en Kepta Duona, gefrituurd roggebrood dat vaak als borrelhap wordt geserveerd, behoren tot de bekendste gerechten van het land. Die laatste drie heb ik helaas niet kunnen proeven, maar staan zeker nog op mijn lijstje voor een volgend bezoek aan Vilnius.

Ben je liefhebber van speciaalbier? Dan zit je in Vilnius goed. Ik bezocht verschillende biercafés, elk met een eigen sfeer en een ruime keuze aan Litouwse en internationale bieren. In verschillende cafés raakte ik in gesprek met de lokale inwoners en zo merkte ik ook direct hoe vriendelijk de mensen hier zijn. Dit zijn mijn aanraders voor een biertje:

• Špunka: Klein en gezellig biercafé met een mooie selectie Litouwse craftbieren.
• Smagus Raugas: Gezellig craftbeerbar met een rijk aanbod aan bieren. Iedere dinsdag is hier een darttoernooi.
• Alaus Biblioteka: Misschien wel de bekendste bierbar van Vilnius, met een enorme bierkaart, zowel op de tap als op fles.
• Local Pub: Gezellige pub waar je naast speciaalbier ook goed kunt eten.
• Beer House & Craft Kitchen: Goede combinatie van lokale bieren en gerechten.

Tijdens mijn stedentrip verbleef ik in het Narutis Hotel, een vijfsterrenhotel midden in de historische binnenstad van Vilnius. Dankzij de centrale ligging liep ik iedere ochtend direct de oude stad in. Voor mij was dit de ideale uitvalsbasis om de stad te verkennen.

Het hotel is gevestigd in een historisch pand, maar heeft van binnen een stijlvolle en sfeervolle uitstraling. Met name de lobby maakt direct indruk. De hoge, open ruimte met veel groen zorgt voor een warm welkom en geeft het hotel direct een luxe uitstraling. Ook de overige ruimtes zijn met veel oog voor detail ingericht.

Het personeel was ontzettend vriendelijk en behulpzaam. Op mijn kamer lagen bij aankomst chocolaatjes klaar en iedere dag werd een nieuw flesje water neergezet. Ook het ontbijt was uitstekend verzorgd. Dat wordt geserveerd in een prachtige gewelfkelder met een uitgebreid buffet en veel keuze. Daarnaast beschikt het hotel over een spa en ligt er direct naast het hotel een restaurant.

Disclaimer: Mijn stedentrip naar Vilnius is tot stand gekomen in samenwerking met Go Vilnius. Alles wat je in dit artikel leest is mijn persoonlijke mening/ervaring.