Sumelaklooster: klooster in de rotsen van Turkije

Het Sumelaklooster is een voormalig Grieks-orthodox klooster. Dit klooster ligt op ruim 1.200 meter hoogte en is gebouwd tegen een steile rotswand, waardoor het tot de meest spectaculaire bezienswaardigheden van Turkije behoort.

Het klooster bestaat uit verschillende gebouwen die met trappen, gangen en binnenplaatsen met elkaar verbonden zijn. Loop langs oude woonvertrekken, kapellen en de beroemde rotskerk, waar nog altijd kleurrijke fresco’s te zien zijn.

Door de bijzondere ligging en de goed bewaard gebleven gebouwen trekt het Sumelaklooster veel bezoekers. Het staat bovendien op de voorlopige Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Volgens de overlevering werd het Sumelaklooster in 386 na Christus gesticht door de Griekse monniken Barnabas en Sophronius. Beiden zouden onafhankelijk van elkaar een visioen van de Maagd Maria hebben gekregen, die hen naar deze afgelegen plek leidde. In een grot hoog boven de Altındere-vallei vonden zij volgens de legende een icoon van Maria, waarna op deze plek de eerste kapel ontstond.

In de eeuwen daarna groeide het klooster uit tot een belangrijk religieus centrum. Vooral tijdens het Keizerrijk Trebizonde werd het complex verder uitgebreid. Ook nadat het gebied in 1461 onderdeel werd van het Ottomaanse Rijk bleef het klooster bestaan en behield het verschillende privileges.

Na de bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije in 1923 verlieten de laatste monniken het klooster. Een brand en jarenlange leegstand zorgden ervoor dat delen van het complex verloren gingen of ernstig beschadigd raakten.

Aan het begin van deze eeuw is het Sumelaklooster uitgebreid gerestaureerd. Tegenwoordig is een groot deel van het complex weer toegankelijk voor bezoekers.

Tijdens een bezoek wandel je door verschillende delen van het eeuwenoude kloostercomplex. Neem vooral de tijd om ook af en toe stil te staan en van het uitzicht te genieten.

De rotskerk vormt het oudste en belangrijkste deel van het Sumelaklooster. Deze is grotendeels uitgehouwen in de rotsen en vormt eigenlijk een grot. Rond de rotskerk werd het kloostercomplex in de eeuwen daarna steeds verder uitgebreid.

Binnen vallen vooral de kleurrijke fresco’s op. De oudste schilderingen dateren uit de 13e en 14e eeuw, terwijl andere fresco’s later zijn aangebracht of gerestaureerd. Op de muren en plafonds zie je onder meer afbeeldingen van Jezus Christus, de Maagd Maria, verschillende heiligen en scènes uit het Nieuwe Testament, zoals de geboorte, kruisiging en opstanding van Christus.

Een deel van de fresco’s is door de eeuwen heen beschadigd geraakt. Toch behoren ze nog altijd tot de mooiste en best bewaarde voorbeelden van Byzantijnse religieuze kunst in Turkije.

De fresco’s zijn eigenlijk de grootste blikvangers van het klooster. Je vindt ze niet alleen in de rotskerk, maar ook in verschillende kapellen, op de muren van gangen en op delen van de buitengevel. Sommige schilderingen zijn door weer, vandalisme en de tand des tijds beschadigd geraakt, maar veel details zijn nog verrassend goed zichtbaar.

De oudste fresco’s dateren uit de 13e en 14e eeuw en tonen onder meer Jezus Christus, de Maagd Maria, aartsengelen en verschillende heiligen. Dankzij de restauraties van de afgelopen jaren zijn veel van deze eeuwenoude schilderingen weer goed te bewonderen.

Het Sumelaklooster bestaat uit veel meer dan alleen de rotskerk. Via smalle trappen, gangen en binnenplaatsen wandel je langs verschillende kapellen, voormalige woonvertrekken, keukens, studentenkamers, een gastenverblijf en de resten van een bibliotheek. Ook vind je er een heilige bron, die nog altijd een bijzondere betekenis heeft binnen de oosters-orthodoxe traditie.

Hoewel niet alle ruimtes volledig intact zijn gebleven, geven de gebouwen nog altijd een goed beeld van het dagelijkse leven binnen het klooster. Wanneer je door de gangen en langs de verschillende ruimtes loopt, kun je een voorstelling maken hoe de monniken hier eeuwenlang leefden.

Vanaf verschillende plekken in het klooster kijk je uit over de groene Altındere-vallei en de beboste hellingen van het Altındere Nationaal Park. Door de hoge ligging heb je een prachtig uitzicht op het landschap dat het Sumelaklooster al eeuwenlang omringt.

Wil je juist een mooi uitzicht op het klooster zelf? Wandel dan vanaf de parkeerplaats ook even naar Aya Varvara Kilisesi. Vanaf deze plek heb je een prachtig uitzicht op het Sumelaklooster, dat spectaculair tegen de steile rotswand lijkt te zijn gebouwd.

Wij bezochten het Sumelaklooster tijdens onze roadtrip door de Turkse Zwarte Zeeregio. Omdat ik vooraf had gelezen dat het later op de dag behoorlijk druk kan worden, waren we er al vroeg. Dat bleek een goede keuze, want hoewel we zeker niet de eerste bezoekers waren, konden we de rotskerk en de fresco’s rustig bekijken.

Op foto’s had ik vooraf vooral oog voor de spectaculaire ligging van het klooster, maar eenmaal binnen vond ik vooral de fresco’s juist erg bijzonder. Ook aan de buitenzijde van de rotskerk zijn nog verrassend veel fresco’s te zien. Het is onbegrijpelijk dat mensen hun namen en initialen in sommige fresco’s krassen. Ik heb niemand dit zien doen, maar het idee dat mensen eeuwenoude schilderingen beschadigen om hun naam achter te laten, vind ik oprecht respectloos.

Tijdens ons bezoek werden op verschillende plekken netten tegen de rotswand bevestigd om het complex te beschermen tegen vallende stenen. Ik snap goed waarom dat nodig is, maar het blijft een vreemd gezicht bij zo’n indrukwekkend historisch monument.

Via allerlei trappen en gangen wandel je door de rest van het kloostercomplex. Vanaf verschillende plekken heb je mooie doorkijkjes op het klooster en uitzicht over de Altındere-vallei.

Wij waren ongeveer twee uur bezig om alles op ons gemak te bekijken. Voor mij was het Sumelaklooster een van de mooiste plekken die we tijdens deze roadtrip bezochten. Vooral de combinatie van de spectaculaire ligging en de eeuwenoude fresco’s maakte veel indruk.

Het Sumelaklooster ligt in het Altındere Nationaal Park, ongeveer 45 kilometer ten zuiden van Trabzon. Vanuit Trabzon rijd je in ongeveer een uur naar het bezoekerscentrum.

Met een eigen (huur)auto is het klooster het eenvoudigst te bereiken. Bij het bezoekerscentrum kun je parkeren. Vanaf hier brengen shuttlebussen bezoekers naar het begin van het wandelpad. Het laatste deel leg je te voet af. De wandeling is grotendeels verhard en duurt ongeveer tien tot vijftien minuten. Houd er wel rekening mee dat het pad omhoog loopt en dat je flink wat trappen moet lopen.

Heb je geen huurauto, dan kun je vanuit Trabzon ook een georganiseerde excursie boeken. Vaak wordt een bezoek aan het Sumelaklooster gecombineerd met andere bezienswaardigheden in de omgeving.

Ga je met het openbaar vervoer, dan kun je een minibus (dolmuş) richting Maçka nemen. Vanaf daar reis je verder per taxi naar het bezoekerscentrum. Deze optie kost meer tijd en is minder praktisch dan een huurauto of excursie.

Wij bezochten het Sumelaklooster tijdens een roadtrip door het noordoosten van Turkije. De avond ervoor overnachtten we in Trabzon en na ons bezoek reden we verder richting Gümüşhane, waar we de volgende nacht verbleven. Het Sumelaklooster een logische tussenstop.

Ben je vooral van plan om het klooster te bezoeken, dan is Trabzon de meest praktische uitvalsbasis. Vanuit de stad rijd je in ongeveer een uur naar het Altındere Nationaal Park en heb je bovendien een ruime keuze aan hotels en restaurants. Ben je van plan om richting Rize te rijden, dan is Gümüşhane een goede optie om te overnachten.

In Trabzon heb je voldoende opties om te overnachten. Wij kozen voor TS Park Hotel. Deze accommodatie ligt midden in het centrum van Trabzon en is een prettige uitvalsbasis om de stad te ontdekken. De keuze is minder ruim in Gümüşhane. Hier hebben we overnacht bij Ramada by Wyndham.

De Zwarte Zeeregio is heel anders dan de populaire badplaatsen aan de Turkse kust. In plaats van stranden en grote resorts vind je hier uitgestrekte bossen, hoge bergen, historische kloosters en een landschap dat uitnodigt om met een huurauto te verkennen. Tijdens mijn roadtrip bezocht ik onder meer Trabzon en Rize, reed ik door de theevelden van de Zwarte Zeeregio en trok ik de bergen in naar indrukwekkende bergplateau’s. Het Sumelaklooster was een van de hoogtepunten van deze reis.