Reistips

Een bezoek aan de Stasi gevangenis van Dresden

Wie Dresden een bezoek brengt, zal naar alle waarschijnlijkheid de Altstadt gaan ontdekken. Hier zie je prachtige gebouwen zoals de Zwinger, Frauenkirche, Hofkirche en Semperoper. Je kunt er ook een bezoek brengen aan één van de vele musea zoals het Grünes Gewölbe of de Gemäldegalerie Alte Meister. Buiten het centrum zijn barokke kastelen te zien en ook een boottochtje op de Elbe is een mooie ervaring. Maar je kunt in Dresden ook kennis maken met een duistere kant van het oude Oost-Duitsland door een bezoek te brengen aan ‘Gedenkstätte Bautzner Strasse’, een voormalig Stasi gevangenis.

Hier is het mooie Dresden even ver weg. In deze gevangenis hebben duizenden mensen vast gezeten. Vaak onterecht. Mensen die tegen de DDR waren, of omdat ze de schijn wekten tegen het regime te zijn, werden opgesloten. Soms zaten ze jarenlang vast onder omstandigheden die tegenwoordig volledig ondenkbaar zijn. Met name schrijvers, kunstenaars en journalisten waren vaak het slachtoffer.

De cellen in de kelder waar de KGB mensen gevangen hield

De Gedenkstätte Bautzner Strasse werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht door de Sovjetische Geheime Dienst (KGB) als een onderzoekscentrum. Hier werden duizenden mensen gevangen gehouden, waaronder veel Nazi- en oorlogsmisdadigers. Maar ook mensen die niet positief tegenover het nieuwe regime stonden. Ze werden hier gedood of werden naar Goelag in de Sovjet-Unie gestuurd om te werken. In het begin van de jaren ’50 verlieten de Russen het pand.

In de jaren '50 verlieten de Russen het gebouw

In 1953 nam de Ministerium für Staatssicherheit (Stasi) het gebouw over en werd er een gevangenis van gemaakt. Tussen 1953 en 1989 hebben hier tussen de 12.000 en 15.000 mensen vastgezeten. De gevangenen werden onder onmenselijke omstandigheden verhoord. Deze verhoringen konden soms nachtenlang duren. Daarbij werd er psychologische druk uitgeoefend op de gevangenen. Zo werd er bijvoorbeeld van alles gedaan om de mensen zo min mogelijk slaap te gunnen of werd er gedreigd dat de carrières van familie op het spel stonden.

In 1953 nam de Stasi het gebouw over en werd het een gevangenis. Van 1953 en 1989 werden hier tussen de 12.000 en 15.000 mensen gevangen gehouden

De druk werd net zo lang uitgevoerd op de mensen tot de Stasi antwoorden kreeg of de gevangene bereid was mee te werken. Vaak hield dit in dat de gevangene een spion zou worden. De DDR kende destijds vele spionnen. In 1989 had het Ministerium für Staatssicherheit maar liefst 180.000 Inoffizielle Mitarbeiter. Één op de zestig DDR-burgers was dus een spion.

Vier weken voordat de Muur viel, bezetten demonstranten het gebouw in Dresden. De Stasi kon hier niet meer gevoelige documenten vernietigen, waardoor vele documenten gered werden. De meeste cellen zijn in originele staat bewaard gebleven. Sinds 1996 valt het gebouw onder monumentenzorg en bezoekers kunnen een rondleiding krijgen door de gevangenis.

Een kijkje in een cel en verhoorkamer

Een rondleiding met een ex-gevangene

In 2013 bracht ik een bezoek aan de Gedenkstätte Bautzner Strasse. Bij het reserveren vroeg ik of het mogelijk was een rondleiding te krijgen van een ex-gevangene. Veel ex-gevangenen geven namelijk rondleidingen en vertellen over hun persoonlijke ervaringen in de gevangenis. Door de verhalen van deze mensen krijg je een idee hoe het er hier destijds aan toe ging. Een ‘leuk’ bezoek is het absoluut niet, het geeft namelijk een kijkje in de duistere zijde van de DDR.

We krijgen een rondleiding van Jürgen Gottschalk. Hij heeft enkele maanden in deze gevangenis vast gezeten

Ik maakte kennis met Jürgen Gottschalk. Hij werd in 1951 geboren in Dresden en had een opleiding gevolgd als mijnwerker. Na zijn studie heeft hij gewerkt in een uraniummijn in Königstein. In de jaren ’70 werd hij vader van twee zonen. Nadat hij in 1979 een licentie kreeg als drukker, zette hij zijn eigen zeefdrukkerij op. Hij maakte deel uit van een groep dat zich bezig hield met Mail Art, een vorm van beeldende kunst waarbij de communicatie per post het medium is. De Stasi hield Jürgen scherp in de gaten door zijn werkzaamheden en deelnames aan tentoonstellingen. Hij, en andere kunstenaars, werden als de ‘Vijand’ omschreven in rapporten van de Stasi. In 1983 kreeg hij een verbod om zijn beroep uit te oefenen. Als protest vroeg hij op 2 februari 1984 een uitreisvisum naar West-Duitsland aan. Reden voor de Stasi om in te grijpen. Jürgen volgde de richtlijnen van de staat immers niet en had inmiddels veel contacten in het westen opgebouwd. Ook had hij vele mensen geïnspireerd met zijn Mail Art. Naar aanleiding van paragraaf 220 uit het Wetboek van Strafrecht van de DDR (publieke laster) werd Jürgen een gevangenisstraf van twee jaar en twee maanden opgelegd.

Jürgen kwam terecht in de gevangenis van Dresden en later Brandenburg. In 1985 werd hij uitgekocht door West-Duitsland en moest hij het land verlaten. Hij ging wonen in Hannover en keerde pas in 1996 terug in zijn Dresden.

Rechts op de foto was de cel van Gottschalk

Jürgen leidde ons in de gevangenis rond en deed vertelde zijn verhaal. Het is bizar om samen met hem in de cel te staan waar hij zelf enkele maanden heeft gezeten.

Een bezoek aan dit voormalige Stasi Gevangenis is indrukwekkend

Diep onder de indruk verlaat ik de gevangenis. Hoewel het geen pleziertje is om hier rond te lopen, kan ik een bezoek aan deze gevangenis met een rondleiding van een ex-gevangene echt aanraden.

Wil meer te weten komen over de praktijken van de Stasi? Kijk dan eens de film ‘Das Leben der Anderen’.

Interessante artikelen voor dit bericht

Laat een berichtje achter

Deel deze pagina

Nog meer reisverhalen

Meer blog berichten

Kamperen in het veelzijdige Noorwegen

Gastartikel

Kamperen in het veelzijdige Noorwegen

Ben jij een echte kampeerliefhebber en houd je van rust en mooie natuur? Dan is Noorwegen voor jou wellicht de ultieme vakantiebestemming. Noorwegen staat bekend om de mooie en veelzijdige natuur....

Roermond - Munsterkerk

Stedent(r)ips

Tips voor een weekend in Roermond

Waar denken jullie aan bij de stad Roermond? Wellicht is de Designer Outlet het eerste wat in je opkomt. Dit outlet center is in ruim 18 jaar tijd uitgegroeid tot één van de grootste en meest...

De leukste spelletjes voor in jouw reiskoffer

Gastartikel

De leukste spelletjes voor in jouw reiskoffer

Joepie, de zomervakantie is weer daar! Na een slopende periode van Corona kijkt iedereen uit naar een vakantie die gevuld is met leuke activiteiten. Misschien ga je wel op reis? Dan komt er extra...

Over de auteur

Danny van der Meijden

Ik ben een webdesigner/webdeveloper en één van mijn grootste hobby's is het maken van reizen. Niet alleen geniet ik van al het pracht en praal dat de wereld heeft te bieden, maar tevens ben ik er gek op om video's en veel foto's te maken van datgene wat ik zie.

Ik reis graag ieder jaar van continent naar continent en wil zoveel mogelijk op eigen houtje ontdekken en zien!