Mathare bezoeken: een andere kant van Nairobi

Mathare wordt vaak omschreven als een sloppenwijk of ‘slum’. Daarmee wordt bedoeld dat veel woningen niet officieel geregistreerd zijn en voorzieningen zoals riolering, afvalverwerking en schoon drinkwater beperkt aanwezig zijn. Toch vertelt die omschrijving maar een deel van het verhaal.

Mathare is een van de grootste informele nederzettingen van Nairobi en ligt ten noordoosten van het centrum. Schattingen van het aantal inwoners lopen flink uiteen, maar er wonen in ieder geval honderdduizenden mensen.

De wijk bestaat uit smalle straatjes, eenvoudige woningen van golfplaten en kleine ondernemingen die overal tussendoor zijn ontstaan. Tegelijkertijd zie je scholen, sportplekken, cafés en winkeltjes waar bewoners proberen iets op te bouwen. Overal gebeurt wel iets en ondanks de moeilijke omstandigheden hangt er ook een bepaalde levendigheid in de wijk.

Om in Mathare te komen, reisden wij met een matatu. Dit zijn minibusjes die in Nairobi fungeren als openbaar vervoer en een belangrijk onderdeel zijn van het dagelijks leven. Een zeer interessante manier van reizen. De muziek stond zó hard dat we na een tijdje zelfs vroegen of de bas iets zachter mocht. Overal in de bus hingen schermen met videoclips en de rit voelde meer als een rijdende nachtclub dan als openbaar vervoer.

Tegelijkertijd besef je ook dat dit voor veel inwoners gewoon de manier is waarop ze iedere ochtend naar hun werk reizen. Als je zo wakker wordt geschud, begin je je dag in ieder geval niet half slapend.

Nog mooier werd het toen we later weer werden opgehaald in Mathare. De chauffeur liet de bus op en neer bewegen als een low rider terwijl de muziek door de wijk galmde. Binnen een paar seconden stonden overal kinderen om de bus heen te dansen en te springen. Dat moment is me echt bijgebleven.

Bij aankomst kregen we eerst uitleg van de gidsen. Vooral over respect en hoe je je in de wijk hoort te gedragen. Zo werd gevraagd om telefoons zoveel mogelijk opgeborgen te houden, niet zomaar foto’s te maken en altijd eerst toestemming te vragen. Die uitleg voelde eigenlijk heel logisch. Je loopt tenslotte door een woonwijk waar mensen gewoon leven, werken en wonen.

De eerste indruk van Mathare was eerlijk gezegd wel confronterend. Vanaf een afstand zie je rommel, eenvoudige huizen en mensen die overal op straat leven tussen de dieren. Op dat moment denk je wel even: waar zijn we eigenlijk terechtgekomen?

Maar hoe langer je door de wijk loopt, hoe meer je merkt dat Mathare veel meer is dan alleen armoede. Je ziet winkels, straatverkopers, scholen en plekken waar jongeren samenkomen om te sporten of spelletjes te spelen.

Een bezoek aan Mathare doe je eigenlijk altijd met een lokale gids. Wij gingen op pad met bewoners uit de wijk zelf, aangevuld met een aantal begeleiders. Dat klinkt misschien heftiger dan het in werkelijkheid voelde.

De rondleiding duurde ongeveer twee tot tweeënhalf uur en onderweg was er veel ruimte om vragen te stellen en gesprekken te voeren. Onze begeleiders waren jonge gasten uit de wijk zelf en vertelden open over hun leven en hun ervaringen. Wat ik prettig vond, is dat er niet alleen werd gepraat over problemen en armoede. Er werd juist ook verteld over initiatieven, kansen en ontwikkelingen binnen de wijk.

Na de tour kregen we een eenvoudige lunch aangeboden. Geen luxe maaltijd, maar gewoon lokaal eten dat met zorg was bereid. Dat soort momenten zorgen ervoor dat je niet alleen door de wijk loopt, maar er ook echt even onderdeel van wordt.

Wanneer je met een groep toeristen door Mathare loopt, trek je natuurlijk aandacht. Dat voelde soms best dubbel. Wij kijken naar hoe mensen hier leven, maar tegelijkertijd kijken bewoners natuurlijk ook naar ons.

Toch werden we eigenlijk overal vriendelijk ontvangen. Vooral kinderen waren nieuwsgierig en enthousiast. Er werd gezwaaid, gelachen en regelmatig wilden kinderen een high five, een boks of even hand in hand meelopen.

Bij volwassenen merkte ik dat dat anders lag. Sommige mensen maakten een praatje of zwaaiden vriendelijk, terwijl anderen vooral bezig waren met hun dagelijkse leven. Dat voelde eigenlijk heel normaal. Niet iedereen zit natuurlijk te wachten op bezoekers in de straat waar ze wonen.

Wat mij opviel, is dat er totaal geen opdringerige sfeer hing. Mensen probeerden ons niets te verkopen en we werden ook niet constant aangesproken. De interactie voelde daardoor oprecht en ontspannen.

Wat deze tour vooral duidelijk heeft gemaakt, is hoeveel veerkracht je in de wijk ziet. Natuurlijk zijn de omstandigheden zwaar en zie je dingen die confronterend zijn. Denk aan beperkte sanitaire voorzieningen of grote groepen mensen die dicht op elkaar wonen.

Tegelijkertijd zie je ook hoeveel mensen proberen iets van hun omgeving te maken. Overal kom je kleine ondernemingen tegen, van winkeltjes en eetkraampjes tot plekken waar jongeren kunnen sporten of samenkomen.

We zagen onder meer scholen, cafés, plekken waar mensen kunnen gamen en een sportschool die door bewoners zelf wordt opgezet. Dat gaf een heel ander beeld dan de stereotype verhalen die je vaak over dit soort wijken hoort. Je merkt dat mensen hier niet alleen bezig zijn met overleven, maar ook met bouwen aan een betere toekomst.

Een bezoek aan Mathare vraagt om respect en gezond verstand. Ga daarom altijd met een lokale gids of organisatie op pad en luister goed naar hun instructies.

• Vraag altijd toestemming voordat je foto’s maakt
• Houd je telefoon en waardevolle spullen zoveel mogelijk opgeborgen
• Blijf tijdens de rondleiding bij de groep
• Toon oprechte interesse en respect richting bewoners
• Vermijd neerbuigende of ongemakkelijke vragen

Tijdens mijn bezoek voelde ik me geen moment onveilig. Tegelijkertijd blijf je natuurlijk in een arme en drukke wijk waar je alert moet blijven. De gidsen weten precies waar je wel en niet kunt komen.

Er zijn in Nairobi ook andere wijken waar vergelijkbare tours worden aangeboden. In sommige van die wijken wordt fotografie sterk afgeraden of zelfs helemaal niet toegestaan. In Mathare werd daar tijdens mijn bezoek relaxter mee omgegaan, zolang je maar respectvol bleef en eerst toestemming vroeg.

Mijn bezoek aan Mathare maakte onderdeel uit van een twee weken durende rondreis door Kenia met Kipanga Adventures. Tijdens deze reis bezochten we onder meer Nairobi National Park, Ol Pejeta Conservancy, Hell’s Gate National Park, Lake Naivasha, de Masai Mara en Diani Beach.

Van safari’s en wildlife tot lokale ontmoetingen en bijzondere ervaringen zoals een bezoek aan Mathare: deze reis liet zien hoe veelzijdig Kenia eigenlijk is.