Duitsland

Een bezoek aan de Stasi gevangenis van Dresden

Wie Dresden een bezoek brengt, zal naar alle waarschijnlijkheid de Altstadt gaan ontdekken. Hier zie je prachtige gebouwen zoals de Zwinger, Frauenkirche, Hofkirche en Semperoper. Je kunt er ook een bezoek brengen aan één van de vele musea zoals het Grünes Gewölbe of de Gemäldegalerie Alte Meister. Buiten het centrum zijn barokke kastelen te zien en ook een boottochtje op de Elbe is een mooie ervaring. Maar je kunt in Dresden ook kennis maken met een duistere kant van het oude Oost-Duitsland door een bezoek te brengen aan ‘Gedenkstätte Bautzner Strasse‘, een voormalig Stasi gevangenis.

Hier is het mooie Dresden even ver weg. In deze gevangenis hebben duizenden mensen vast gezeten. Vaak onterecht. Mensen die tegen de DDR waren, of omdat ze de schijn wekten tegen het regime te zijn, werden opgesloten. Soms zaten ze jarenlang vast onder omstandigheden die tegenwoordig volledig ondenkbaar zijn. Met name schrijvers, kunstenaars en journalisten waren vaak het slachtoffer.

De cellen in de kelder waar de KGB mensen gevangen hield

Gedenkstätte Bautzner Strasse

De Gedenkstätte Bautzner Strasse werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht door de Sovjetische Geheime Dienst (KGB) als een onderzoekscentrum. Hier werden duizenden mensen gevangen gehouden, waaronder veel Nazi- en oorlogsmisdadigers. Maar ook mensen die niet positief tegenover het nieuwe regime stonden. Ze werden hier gedood of werden naar Goelag in de Sovjet-Unie gestuurd om te werken. In het begin van de jaren ’50 verlieten de Russen het pand.

In de jaren '50 verlieten de Russen het gebouw

In 1953 nam de Ministerium für Staatssicherheit (Stasi) het gebouw over en werd er een gevangenis van gemaakt. Tussen 1953 en 1989 hebben hier tussen de 12.000 en 15.000 mensen vastgezeten. De gevangenen werden onder onmenselijke omstandigheden verhoord. Deze verhoringen konden soms nachtenlang duren. Daarbij werd er psychologische druk uitgeoefend op de gevangenen. Zo werd er bijvoorbeeld van alles gedaan om de mensen zo min mogelijk slaap te gunnen of werd er gedreigd dat de carrières van familie op het spel stonden.

In 1953 nam de Stasi het gebouw over en werd het een gevangenis. Van 1953 en 1989 werden hier tussen de 12.000 en 15.000 mensen gevangen gehouden

De druk werd net zo lang uitgevoerd op de mensen tot de Stasi antwoorden kreeg of de gevangene bereid was mee te werken. Vaak hield dit in dat de gevangene een spion zou worden. De DDR kende destijds vele spionnen. In 1989 had het Ministerium für Staatssicherheit maar liefst 180.000 Inoffizielle Mitarbeiter. Één op de zestig DDR-burgers was dus een spion.

Vier weken voordat de Muur viel, bezetten demonstranten het gebouw in Dresden. De Stasi kon hier niet meer gevoelige documenten vernietigen, waardoor vele documenten gered werden. De meeste cellen zijn in originele staat bewaard gebleven. Sinds 1996 valt het gebouw onder monumentenzorg en bezoekers kunnen een rondleiding krijgen door de gevangenis.

Een kijkje in een cel en verhoorkamer

Een rondleiding met een ex-gevangene

In 2013 bracht ik een bezoek aan de Gedenkstätte Bautzner Strasse. Bij het reserveren vroeg ik of het mogelijk was een rondleiding te krijgen van een ex-gevangene. Veel ex-gevangenen geven namelijk rondleidingen en vertellen over hun persoonlijke ervaringen in de gevangenis. Door de verhalen van deze mensen krijg je een idee hoe het er hier destijds aan toe ging. Een ‘leuk’ bezoek is het absoluut niet, het geeft namelijk een kijkje in de duistere zijde van de DDR.

We krijgen een rondleiding van Jürgen Gottschalk. Hij heeft enkele maanden in deze gevangenis vast gezeten

Ik maakte kennis met Jürgen Gottschalk. Hij werd in 1951 geboren in Dresden en had een opleiding gevolgd als mijnwerker. Na zijn studie heeft hij gewerkt in een uraniummijn in Königstein. In de jaren ’70 werd hij vader van twee zonen. Nadat hij in 1979 een licentie kreeg als drukker, zette hij zijn eigen zeefdrukkerij op. Hij maakte deel uit van een groep dat zich bezig hield met Mail Art, een vorm van beeldende kunst waarbij de communicatie per post het medium is. De Stasi hield Jürgen scherp in de gaten door zijn werkzaamheden en deelnames aan tentoonstellingen. Hij, en andere kunstenaars, werden als de ‘Vijand’ omschreven in rapporten van de Stasi. In 1983 kreeg hij een verbod om zijn beroep uit te oefenen. Als protest vroeg hij op 2 februari 1984 een uitreisvisum naar West-Duitsland aan. Reden voor de Stasi om in te grijpen. Jürgen volgde de richtlijnen van de staat immers niet en had inmiddels veel contacten in het westen opgebouwd. Ook had hij vele mensen geïnspireerd met zijn Mail Art. Naar aanleiding van paragraaf 220 uit het Wetboek van Strafrecht van de DDR (publieke laster) werd Jürgen een gevangenisstraf van twee jaar en twee maanden opgelegd.

Jürgen kwam terecht in de gevangenis van Dresden en later Brandenburg. In 1985 werd hij uitgekocht door West-Duitsland en moest hij het land verlaten. Hij ging wonen in Hannover en keerde pas in 1996 terug in zijn Dresden.

Rechts op de foto was de cel van Gottschalk

Jürgen leidde ons rond door de voormalige Stasi gevangenis van Dresden en deed vertelde zijn verhaal. Het is bizar om samen met hem in de cel te staan waar hij zelf enkele maanden heeft gezeten. Wat zou er door zijn hoofd gaan op zo’n moment. Diep respect voor deze man dat hij dit soort rondleidingen geeft.

Een bezoek aan dit voormalige Stasi Gevangenis is indrukwekkend

Diep onder de indruk verlaat ik de gevangenis. Hoewel het geen pleziertje is om hier rond te lopen, kan ik een bezoek aan deze gevangenis met een rondleiding van een ex-gevangene echt aanraden.

De voormalige Stasi gevangenis van Dresden is één van de vele hoogtepunten van Dresden. Ik probeerde alle hoogtepunten te verzamelen voor een geslaagde stedentrip Dresden.

 

Tips voor een bezoek aan Gedenkstätte Bautzner Strasse

  • De Gedenkstätte Bautzner Strasse is gelegen in de Altstadt. Vanuit het centrum is het ongeveer 45 minuten lopen naar de voormaalige Stasi gevangenis.
  • Kom je met de S-Bahn? Stap uit bij de Angelikastrasse.
  • Boek vooraf een rondleiding op de website van Gedenkstätte Bautzner Strasse. Vraag ook of het mogelijk is om een rondleiding te krijgen met een ex-gevangene.
  • Wil meer te weten komen over de praktijken van de Stasi? Kijk bijvoorbeeld eens de film 'Das Leben der Anderen'. Het geeft een goed beeld hoe men te werk ging.

Overnachten in Dresden

Dresden ligt niet direct om de hoek, dus het lijkt logisch om meerdere dagen in de stad te blijven. Je hebt voldoende mogelijkheden om te overnachten in Dresden. Je kunt midden in de Altstadt zitten of in de hippere Neustadt. Wanneer je Dresden bezoekt tijdens de kerstperiode is het verstandig om ruim van te voren alvast een kamer te boeken. De hotels zijn al snel vol of je betaalt de hoofdprijs. Enkele hotels die ik zou kunnen aanbevelen:

Bekijk meer hotels
Booking.com

Plan je reis naar Dresden

Danny van der Meijden
Danny van der Meijden

Ik ben niet op zoek naar de toeristische hotspots die iedereen kent. Liever ga ik op zoek naar de hidden gems. Ik neem graag de tijd om een stad of regio goed te ontdekken en duik graag even de natuur in. Ooit begonnen met het bouwen van een website waar ik schreef over mijn reizen. Zo is Reizen & Reistips ontstaan. In 2024 de ultieme beloning voor mijn werk gekregen met de Golden Pen Award!

Het onderhouden van Reizen & Reistips kost tijd en geld. Vinden jullie mijn verhalen leuk en willen blijven genieten van mijn reisavonturen? Dan kunnen jullie mij steunen door op deze site tours of accommodaties te boeken. Ook kunnen jullie mij een kleine gift sturen via Buy me a Coffee (of een biertje). Alvast bedankt!

Meer informatie

Reizen & Reistips maakt gebruik van affiliate en/of gesponsorde links. Door gebruik te maken van deze links, kunnen jullie Reizen & Reistips supporten zonder extra kosten.