Miltenberg, Duitsland - Alte Marktplatz en Schnatterloch
Duitsland

Miltenberg, parel aan de Main

Aan de Main en tussen het Odenwald en Spessart ligt de regio Churfranken. Deze regio ligt in het noordwesten van de deelstaat Beieren. Churfranken ligt in een uithoek van de deelstaat, dat het nauwelijks aandacht trekt van München. Dat is ongelooflijk zonde, want Churfranken is een prachtige regio waar veel te ontdekken is. Churfranken bestaat pas sinds 2007 en is wat dat betreft dus nog een verborgen parel. De regio bestaat uit 25 kleine steden en dorpen, die langs de Main liggen. Één van deze steden is Miltenberg. Deze stad wordt ook wel de ‘Parel aan de Main’ genoemd en is absoluut een bezoek waard. In dit artikel laat ik je zien wat je kunt doen in Miltenberg.

Miltenberg, Duitsland
Wat te doen in Miltenberg?

Geschiedenis van Miltenberg

De geschiedenis van Miltenberg gaat ver terug. Al in de prehistorie en vroege geschiedenis leefden er mensen rondom de ‘Mainknie’, tussen het Odenwald en Spessart. Er zijn sporen gevonden van nederzettingen op de Greinberg boven het Maindal. De Kelten bouwden een ringmuur, die tot op de dag van vandaag nog zichtbaar is. Ook de Romeinen zagen het belang van deze strategische ligging. Ze bouwden hier de limes; de grens- en verdedigingszone van het Romeinse Rijk met Germania. Er zijn tegenwoordig nog overblijfselen van Romeinse forten te vinden rondom de stad. De Romeinen gebruikten al het rode zandsteen als bouwsteen. Dit zandsteen werd gewonnen uit de groeven rondom de stad en staat bekend als het Miltenberger Sandstein.

Miltenberg werd voor het eerst in documenten vermeld rond 1237. Dankzij de ligging aan een handelsroute tussen Nürnberg en Frankfurt en de ligging aan de rivier de Main, ontwikkelde Miltenberg zich snel. Er werden munten geslagen en de stad bood onderdak aan keizers en koningen. Rond de 14e eeuw wordt de stad uitgebreid met een stadsmuur met de toren. Toch wordt de stad meerdere malen geplunderd en heeft het te kampen met overstromingen en stadsbranden. In de stad waren ook veel heksenprocessen. Zowel mannen als vrouwen werden verdacht van hekserij en werden vervolgd. Een flink aantal mensen zijn beland op de brandstapel.

Miltenberg kwam vrijwel ongeschonden de Tweede Wereldoorlog door. Zodoende heeft de stad de middeleeuwse sfeer weten te behouden. Tegenwoordig is het één van de belangrijkste steden van de regio Churfranken.

Doen in Miltenberg

Wandel door de Altstadt

Maak een wandeling door de Altstadt om kennis te maken met Miltenberg. Het historische centrum is bijna volledig bewaard gebleven en ademt nog altijd de sfeer van de middeleeuwen. De hoofdstraat is autovrij en daardoor kun je hier op je gemakje rondkijken. Bewonder de vele vakwerkhuizen, romantische steegjes en de vele verstopte hoekjes. Bekijk onder meer het oude stadhuis. Hier hebben door de eeuwen reizende kooplieden hun goederen verkocht. Ook kun je duidelijk sporen zien van verschillende overstromingsrampen van de stad. Opvallend is de parochiekerk St. Jakobus, met zijn tweelingtorens. De St. Jakobus werd al in de 13e eeuw gebouwd en was de eerste kerk met een begraafplaats. Aan de zijde van de Main kun je enkele graven zien. Hoewel de kerk in 2004 nog grondig werd gerenoveerd, zijn veel originele elementen nog altijd te bewonderen. Een andere kerk is de Johanniskirche die opvalt vanwege het rode zandsteen. Binnen kun je bijzondere ramen zien. Een derde kerk in de Altstadt is de Franziskanerkirche van het gelijknamige klooster.

Ben je voor het eerst in Miltenberg en wil je meer over deze stad weten? Ga dan op pad met een stadsgids. Ik maakte inmiddels al twee maal een stadswandeling met Dorothea Zöller. Ze weet het publiek met gemak te boeien, weet veel te vertellen over de geschiedenis van de regio en laat je de mooiste plekjes van de stad zien. Het is echt een aanrader om met haar op pad te gaan.

Miltenberg, Duitsland - Johanniskirche
Miltenberg, Duitsland - Franziskanerkirche
Johanniskirche en Franziskanerkirche
Miltenberg, Duitsland
Zicht op de Main en de Altstadt

Alter Marktplatz met het Schnatterloch

Het hoogtepunt van de Altstadt is de Alter Marktplatz. Wanneer je op dit plein staat, begrijp je al snel waarom dit één van de mooiste fotomotieven van de stad is. Het marktplein wordt omringd door pittoreske vakwerkhuizen en de parochiekerk St. Jakobus. Midden op het plein staat een prachtige rode zandstenen fontein uit 1538. De Alte Marktplatz staat bekend als het ‘Schnatterloch’. Wanneer je omhoog wandelt, richting de Mildenburg zie je het Schnatterlochturm. Het woord ‘Schnatter’ is afgeleid van de oude term ‘Snade’, wat grens betekent. Onder de toren bevindt zich een gat. Wanneer het hevig regende kon het water via een afvoerkanaal via het marktplein naar de Main worden afgevoerd. Dit afvoerkanaal diende daarnaast als een markering van de oude stadsgrens. Aan het plein is ook het Miltenberg City Museum gevestigd. Hier kun je meer te weten komen over de geschiedenis van de regio.

Miltenberg, Duitsland - Alte Marktplatz en Schnatterloch
Miltenberg, Duitsland - Alte Marktplatz en Schnatterloch
Miltenberg, Duitsland - Alte Marktplatz en Schnatterloch
De mooiste plek in Miltenberg is de Alter Marktplatz met het Schnatterloch

Schwarzviertel

Het oudste deel van Miltenberg is het Schwarzviertel. In het gebied tussen het Schwerfeger Tor en het Alter Marktplatz staan vele prachtige vakwerkhuizen. De benaming van deze wijk is te danken aan de Greinberg, die in de wintermaanden zijn schaduw werpt over dit deel van deze wijk. Aangezien de zon hier dus nauwelijks schijnt heeft deze wijk de de naam Schwarzviertel gekregen; de zwarte wijk. Hoewel dit het oudste deel van de stad is, staat het oudste huis van Miltenberg iets verder. Het vakwerkhuis Hauptstraße 136 is het oudste huis dat werd gebouwd in 1339. Gek genoeg staat er op de gevel het jaar 1333, maar dit klopt dus niet.

Miltenberg, Duitsland - Schwarzviertel
Een blik op het Schwarzviertel

Staffelbrunserbrunnen

Brussel heeft Manneken Pis, Miltenberg heeft de Staffelbrunsbrunnen. Niet ver van de oevers van de Main staan de beelden van drie plassende mannen. Tijdens carnaval hebben veel steden bijnamen voor de inwoners waarmee ze op een ludieke manier naar elkaar verwijzen. De inwoners van Miltenberg staan bekend als de ‘Staffelbrunser’. Volgens de legende haalden de inwoners van de stad hun water uit de Staffelbrunnen, een bron in de Alstadt. Hierdoor kregen ze de naam ‘Staffelbrunnler’. Later werd deze naam verbasterd naar Staffelbrunser. Het woord ‘brunsen’ betekent in deze regio plassen of urineren. De fontein met de plassende mannen verwijst derhalve naar deze bijnaam. In het begin was de fontein niet bepaald onomstreden, maar tegenwoordig is het een van de meest iconische bezienswaardigheden van Miltenberg. Het is in ieder geval een uiterst grappige plek om foto’s te maken. Achter de drie plassende beelden staat een wc-gebouw. Tot een paar jaar geleden stond er op dit gebouw het woord WC. Op foto’s van de Staffelbrunser stond dus vaak het woord WC op de achtergrond. Dit is inmiddels aangepast naar het woord Miltenberg. Een betere keuze in mijn ogen.

Miltenberg, Duitsland - Staffelbrunserbrunnen
De Mannenken Pis van Miltenberg

Mildenburg en Museum Burg Miltenberg

De Mildenburg torent boven Miltenberg uit. Al meer dan 800 jaar is deze burcht het herkenningspunt van de stad. Het kasteel werd tegen het einde van de 12e eeuw gebouwd door de aartsbisschoppen van Mainz. Dankzij de burcht is de stad overigens ontstaan. De eerste inwoners van de regio vestigden zich binnen de muren van de burcht. Met de bescherming van de muren kon uiteindelijk de stad worden opgebouwd. Door de eeuwen heen heeft de Mildenburg veel doorstaan; veroveringen, vernietigingen, wederopbouw en wisselingen van eigenaren. Lange tijd was het kasteel zeer verwaarloosd en konden bezoekers alleen de buitenmuren bewonderen. Na een uitgebreide renovatie kunnen bezoekers sinds 2011 het kasteel bezoeken. Vanaf het kasteel heb je het mooiste panorama over de stad. Er is een museum gevestigd in het kasteel met kunstwerken uit de 17e tot de 20e eeuw. Ook is het mogelijk om de donjon te bezoeken voor een nog beter uitzicht over het dal.

Churfranken - Miltenberg
Miltenberg, Duitsland - Burg Miltenberg
Churfranken - Burg Miltenberg
Burg Miltenberg of Mildenburg

Sporen van de oude stadsmuur

Miltenberg werd omringd door een stadsmuur. De stadsmuur bestond uit twee ringen en had oorspronkelijk zo’n 50 torens en poorten. Hoewel grote delen van de originele muur zijn afgebroken, kun je op veel plekken nog resten van de originele stadsmuur zien. De Mainzer Tor, Würzburger Tor, Zuckermantelturm, Schwertfegertor en Schnatterlochturm zijn de belangrijkste bezienswaardigheden van de stadsmuur.

Miltenberg, Duitsland - Stadsmuur
Miltenberg, Duitsland - Stadsmuur
Delen van de oude stadsmuur zijn nog altijd te zien

Gasthaus ‘Zum Riesen’

Het mooiste vakwerkhuis is de Altstadt is het Gasthaus ‘Zum Riesen’. Dit pand staat ook wel bekend als het Fürstenherberge en is de oudste herberg van heel Duitsland. Al in de 12e eeuw werd de herberg voor het eerst vermeld in een document. Net als veel gebouwen in de stad, heeft de herberg een bewogen geschiedenis. In de jaren 1627 en 1629 werden de eigenaren beschuldigd van hekserij en belandden ze op de brandstapel. Beroemde personen zoals keizer Barbarossa, keizer Lodewijk de Beier, keizer Karel IV en keizerin Maria Theresia hebben gegeten in de herberg. Nog altijd kun je bij Gasthaus ‘Zum Riesen’ heerlijk eten. Een aanrader als je een leuke plek zoekt voor lunch of diner.

Miltenberg, Duitsland - Gasthaus zum Riesen
Miltenberg, Duitsland - Gasthaus zum Riesen
Op zoek naar een plek om te lunchen of dineren? Ga naar het Gasthaus 'Zum Riesen'

Brauhaus Faust

Liefhebber van bier? Neem dan een kijkje bij Brauhaus Faust in het Schwarzviertel. Al ruim 350 jaar wordt hier bier gebrouwen op traditionele wijze. Daarmee is dit de oudste brouwerij van het Rijn-Main landschap. Terwijl veel brouwerijen wereldwijd hun bieren proberen te verkopen, blijven de biertjes van Brauhaus Faust juist in de regio. In 2016 kreeg de brouwerij de titel ‘Craft bier brouwerij van het jaar’ en een jaar later ‘Brouwerij van het jaar’. Je kunt in de bierbrouwerij een rondleiding boeken. Zo ontdek je niet alleen de geschiedenis van de brouwerij, maar uiteraard kun je ook enkele biertjes proeven. Nog leuker is dat je zelfs je eigen bier kunt brouwen. Je hebt hiervoor overigens wat tijd nodig, want deze tour duurt 7 uur. Aan het einde van de tour kun je wel 5 liter aan bier mee naar huis nemen.

Churfranken - Brauhaus Faust
Er wordt ook bier gebrouwen in Miltenberg

Oude Joodse begraafplaats

Vanwege de strategische ligging en het rode zandsteen was Miltenberg een belangrijke handelsstad in de middeleeuwen. Er waren veel Joodse inwoners die verantwoordelijk waren voor het afhandelen van de financiën. De Joodse gemeenschap woonde zeer lang in Miltenberg, maar verdwenen voor de aanvang van de Tweede Wereldoorlog. De oude Joodse begraafplaats tussen de Burgweg en de stadsmuur is een herinnering aan de grote Joodse gemeenschap. Men vermoedt dat de begraafplaats meer dan 600 jaar oud is. De meeste graven zijn gemaakt van lokaal zandsteen.

Miltenberg, Duitsland - Oude Joodse begraafplaats
Miltenberg, Duitsland - Oude Joodse begraafplaats
Bij de oude stadsmuren kun je de oude Joodse begraafplaats bezoeken

Holzkugelbahn in het Stadtpark

Vanuit de Altstadt ben je binnen enkele minuten al in een bosrijke omgeving. Voor de inwoners moet dit heerlijk zijn. Om toch meer mensen de natuur in te krijgen is er in het Stadtpark een knikkerbaan gebouwd in het Stadtpark. In acht verschillende secties kun je ballen van beukenhout over het parcours laten rollen. Die ballen kun je bij een automaat in het park kopen. De totale lengte van de knikkerbaan is zo’n 200 meter met verschillende obstakels en houtgesneden kunstwerken. Niet alleen leuk voor kinderen, ook voor volwassenen.

Wandel je iets verder de bossen in, dan kom je uit bij de Felsensee.

Miltenberg, Duitsland - Holzkugelbahn
Miltenberg, Duitsland - Holzkugelbahn
Knikkeren in het Stadtpark
Miltenberg, Duitsland - Felsenmeer
Direct achter de Altstadt kun je de bossen induiken en bijvoorbeeld naar de Felsensee wandelen

Overnachten in Miltenberg

Inmiddels heb ik Churfranken twee maal bezocht. Ik heb echter niet overnacht in Miltenberg zelf. In Großheubach heb ik overnacht bij Gasthaus Zur Krone en in Bürgstadt heb ik overnacht bij Adler Landhotel. Beide zijn overigens prima accommodaties. Ben je van plan om toch in de stad te overnachten? Kies dan voor Hotel Schmuckkästchen. Dit hotel is gevestigd in een prachtig vakwerkhuis. De eetkamer is gevestigd in een gewelfde kelder. Of overnacht bij Hotel Garni ‘Brauerei Keller’.

Bekijk meer hotels

Omgeving van Miltenberg

Zoals al vermeld, Miltenberg is geen hele grote stad. Binnen een dag kun je al veel van de stad hebben gezien. Maar ook rondom Miltenberg valt nog genoeg te ontdekken.

Andere steden in Churfranken die de moeite waard zijn

Miltenberg is één van de 25 steden en dorpen van Churfranken. Iedere plaats heeft zijn eigen charme en bezienswaardigheden. De mooiste plaatsen die je kunt bezoeken zijn onder meer Amorbach, Bürgstadt en Klingenberg. In Amorbach kun je enkele barokke gebouwen bewonderen. Het Templerhaus is één van de oudste vakwerkhuizen van heel Duitsland. Het is heel bijzonder om dit huis van binnen te bekijken en hoe talloze families hier hebben gewoond. Bürgstadt staat vooral bekend om wijn. Hier komen de beste wijnen van Duitsland vandaan. De belangrijkste bezienswaardigheid van Bürgstadt is de Martinskapelle met de plafond- en wandschilderingen uit de 16e eeuw. Een andere historische stad is Klingenberg met de vele vakwerkhuizen en wijngaarden.

Churfranken - Klingenberg
Churfranken - Martinskapelle in Bürgstadt
Klingenburg en de Martinskapelle in Bürgstadt

Wandelen in Churfranken

In Churfranken vindt je een uitgebreid netwerk aan wandelroutes. Ideaal om de wandelschoenen aan te trekken en de regio te voet te ontdekken. De belangrijkste wandelroute in Churfranken is de Fränkischer Rotwein Wanderweg. Deze 79 kilometer lange route brengt je langs de wijngaarden en verschillende steden. In 2023 wandelde ik een deel van deze route. Een andere langeafstandswandeling is de Südspessartsteig met een totale lengte van 60,9 kilometer. En dan zijn er nog talloze kortere wandelroutes te vinden die je gemakkelijk binnen een dag kunt wandelen.

Wil je de regio toch in een sneller tempo ontdekken? Huur een fiets. Er zijn een flink aantal fietsroutes uitgestippeld over goed onderhouden fietspaden. Onderweg kun je afstappen en de kastelen, kloosters en steden bezoeken.

Fränkischer Rotwein Wanderweg, Churfranken, Duitsland
De Fränkischer Rotwein Wanderweg is de belangrijkste wandelroute van Churfranken

Wijngaarden, wijnboeren en wijnfeesten

Franken is een belangrijke wijnregio in Beieren. Al sinds de middeleeuwen wordt hier wijn geproduceerd. Het landschap rondom de Main wordt gekenmerkt door de steile wijngaarden waar verschillende druivensoorten groeien. Churfranken staat vooral bekend om de rode wijnen. Veel wijnen uit Churfranken zijn al in de prijzen gevallen. Als je een wijnliefhebber bent is dit een regio die je zeker eens bezocht moet hebben. Bezoek de wijnboeren en Weinstuben. De Weinstuben worden hier ook wel ‘Häckerwirtschaften’ genoemd. Een bezoek aan een Häckerwirtschaft is een aanrader. Ze vormen een bijzondere traditie in de regio. Slechts enkele dagen per jaar zijn de Häckerwirtschaften geopend en kun je wijn proeven met lokale gerechten. Ieder stad en dorp heeft zijn eigen evenementen. Wanneer er weer een volgend evenement is, kun je op de Häckerkalender bekijken.

Miltenberg, Duitsland - Wijn
Miltenberg, Duitsland - Wijngaarden
Churfranken is een wijnregio

Burchten en kastelen

In Churfranken vind je talloze burchten en kastelen. Om de regio te beschermen, lieten de keurvorsten en aartsbisschoppen van Mainz talloze burchten en kastelen bouwen. Veel van deze bouwwerken zijn inmiddels een ruïne, slechts een aantal zijn nog altijd in gebruik. Je kunt een flink aantal van de burchten en kastelen bezoeken zoals de Miltenburg. Wandel bijvoorbeeld naar de Gotthardsruïne op de Gotthardberg. Het is een korte wandeling en vanaf de toren heb je een mooi uitzicht. Of bezoek de burgruïne Clingenburg boven de stad Klingenberg. Vanaf het terras heb je een fraai uitzicht over het dal van de Main en het Odenwald. Andere bezienswaardigheden zijn de Henneburg, Collenburg en het kasteel Freudenberg.

Miltenberg, Duitsland - Clingenburg
Churfranken - Gotthardsruïne
Bezoek één van de vele burchten en kastelen in Churfranken

Disclaimer: Mijn trip naar Churfranken is tot stand gekomen in samenwerking met Churfranken E.V. Alles wat je in dit artikel leest is mijn persoonlijke mening/ervaring.

Danny van der Meijden
Danny van der Meijden

Ik ben niet op zoek naar de toeristische hotspots die iedereen kent. Liever ga ik op zoek naar de hidden gems. Bestemmingen waar vrijwel niemand van heeft gehoord of waar weinig mensen naartoe gaan. Ik neem graag de tijd om een stad of regio goed te ontdekken en duik graag even de natuur in.

Ooit begonnen met het bouwen van een website waar ik schreef over mijn reizen. Zo is Reizen & Reistips ontstaan. In 2024 de ultieme beloning voor mijn werk gekregen met de Golden Pen Award!

Het onderhouden van Reizen & Reistips kost tijd en geld. Vinden jullie mijn verhalen leuk en willen blijven genieten van mijn reisavonturen? Dan kunnen jullie mij steunen door op deze site tours of accommodaties te boeken. Ook kunnen jullie mij een kleine gift sturen via Buy me a Coffee (of een biertje). Alvast bedankt!