Stachelberg: ondergronds fort in het Reuzengebergte

Een ambitieuze verdedigingslinie

Stachelberg is een voormalig artilleriefort bij het dorpje Babí, tussen Trutnov en Žacléř. In 1937 begon hier de bouw van een groots verdedigingssysteem om Tsjechoslowakije te beschermen tegen een mogelijke aanval van nazi-Duitsland. Het fort maakte deel uit van een bredere linie langs de grens en zou bestaan uit twaalf bunkers, verbonden door een enorm gangenstelsel. Er was plek voor 800 tot 1.000 soldaten en het fort had indrukwekkende vuurkracht: meer dan 200 granaten per minuut hadden afgevuurd kunnen worden.

Het fort werd nooit afgebouwd

Door het Verdrag van München werd de bouw in 1938 abrupt stilgelegd. De Tsjechoslowaakse troepen trokken zich terug en zetten de tunnels onder water om te voorkomen dat het fort in Duitse handen zou vallen. Uiteindelijk werd het gebied door de Duitsers verlaten na een verkenning.

Van verval tot museum

Na de oorlog raakte Stachelberg in verval. In 1966 werd in een van de bunkers zelfs meer dan 100 ton aan giftige stoffen opgeslagen voor landbouwdoeleinden. Pas in 1988 begon een groep vrijwilligers met het herstel van het fort. Ze richtten een museum op, pompten het water uit de tunnels en openden in 1993 voor het eerst de deuren. Sindsdien is het museum flink uitgebreid en zijn verschillende delen van het gangenstelsel en de bovengrondse gebouwen toegankelijk voor bezoekers.

Ondergronds gangenstelsel

De grootste trekpleister van Stachelberg is de rondleiding door het diepe gangenstelsel. De tour start met een afdaling van 186 traptreden naar de ondergrondse gangen, waar je een helm op moet zetten voor je eigen veiligheid. Onder begeleiding van een gids wandel je ruim een kilometer door onafgewerkte tunnels en zalen, tot wel 50 meter onder de grond. Onderweg zie je reconstructies van het werk in 1938, compleet met mijnwerkers en bouwmateriaal. Op sommige plekken zijn op de betonnen muren mysterieuze schimmelstructuren te zien, ontstaan door het vochtige en koude klimaat in het gangenstelsel.

Museum en tentoonstelling

In bunker T-S 73 is een uitgebreide expositie ingericht over de Tsjechoslowaakse verdedigingslinie. Je leert over de mobilisatie in 1938, het ‘verraad van München’ en de militaire geschiedenis van Tsjechië tijdens en na de oorlog. Met kaarten, modellen, oude foto’s en videobeelden duik je in een indrukwekkend verhaal. In de laatste zaal staat een grote maquette van hoe het fort had moeten worden.

Kleine bunkers en hun rol in de Koude Oorlog

Verspreid over het terrein liggen kleinere verdedigingswerken, de zogeheten ‘ropíky‘. Deze tonen hoe de grenzen ook na de oorlog werden verdedigd, tot in de jaren 80. Tijdens een rondleiding kun je onder begeleiding van een gids onder meer het richtsysteem van een zware mitrailleur uitproberen of leren hoe de communicatie in het veld werkte. Deze objecten zijn alleen in de zomermaanden geopend.

Ondergrondse rondleiding

• Start: vanuit de grote bunker (T-S 73)
• Duur: 50 tot 60 minuten
• Prijzen: 150 CZK (volwassenen), 100 CZK (kinderen), 400 CZK (gezin)

Bezoek aan kleine bunkers

• Alleen mogelijk van 1 juli tot 31 augustus
• Vrij toegankelijk onder begeleiding van een gids
• Duur: ongeveer 10 minuten per object
• Toegang: vrijwillige bijdrage

Stachelberg ligt tussen Trutnov en Žacléř, niet ver van de Poolse grens. Vanuit Pec pod Sněžkou of Špindlerův Mlýn is het iets meer dan een uur rijden. De route ernaartoe is al mooi, zeker als je via het Reuzengebergte rijdt. Combineer het bezoek met een wandeling in de omgeving of een rit naar de uitkijktoren Elišky vlak bij het museum.

Bij het fort staat ook de uitkijktoren Eliška. Deze werd gebouwd in 2014, is 24,5 meter hoog en heeft twee uitkijkplatforms op 9,4 en 20,8 meter. Vanaf de toren heb je een panoramisch uitzicht over het Reuzengebergte en de omliggende gebieden. Je kijkt uit op onder andere de Libavské sedlo (Brana Lubawska), de Vraní hory, de Jestřebí- en Orlickébergen, en zelfs tot aan Hejšovina in Polen. Ook het terrein van het fort en de oude verdedigingslinie zijn goed zichtbaar.

De toren is vernoemd naar koningin Eliška, de echtgenote van Wenceslaus II. Zij was de eerste Tsjechische koningin met steden als bruidsschat, waaronder het nabijgelegen Trutnov.

Disclaimer: Mijn reis naar het Reuzengebergte is tot stand gekomen in samenwerking met #VisitCzechia, Hradec Králove Region en Krkonoše. Alles wat je leest is mijn persoonlijke mening/ervaring.