Stedent(r)ips

Görlitz, een geliefde filmlocatie met 4000 monumenten

Tijdens mijn reis door het oosten van Saksen kwam ik op locaties die ik al eens eerder had bezocht, maar ontdekte ik ook nieuwe plekken. Zo ontdekte ik onder meer Bautzen, de stad met de vele torens, en Zittau, een historische stad met veel prachtige gebouwen. Een andere stad die ik tijdens mijn Grand Tour Saksen bezocht was Görlitz. De stad is gelegen in het uiterste oosten van Saksen en ligt tegen de Poolse grens aan. Een stad vol geheimen en mysteries. Ieder gebouw heeft een verhaal en dat maakt de stad een interessante locatie. Wellicht heb je nog nooit van deze stad gehoord, maar de kans bestaat dat je de stad wel al meerdere malen op tv hebt gezien. Ik neem jullie graag mee op ontdekkingstocht door deze bijzondere stad in het oosten van Duitsland.

Görlitz is één van de meest oostelijke Duitse steden

De geschiedenis van Görlitz

Al jaren voor Christus werd Görlitz bewoond. Na de jaartelling werd duidelijk dat stammen uit Silezië hier woonden. Toen zij vertrokken kwamen de Slavische stammen. De naam Görlitz werd in 1071 in het eerste vermeld in documenten. De stad lag in het op het kruispunt van handelswegen en kende een bloeiperiode toen het een stapelrecht kreeg op textiel. Zo kon Görlitz uitgroeien tot de grootste en rijkste stad van de Oberlausitz regio. De rijkdom was te zien aan de prachtige woningen die in laat-gotiek en renaissancestijl werden gebouwd. Beroemde personen als Russische tsaar Alexander, Napoleon Bonaparte en Frederik Willem II logeerden zelfs in deze stad.

Terwijl veel steden in Saksen tijdens de Tweede Wereldoorlog enorme schade leden, kwam Görlitz vrijwel ongeschonden uit de oorlog. Slechts 37 woningen werden vernietigd. Hierdoor werden de prachtige gebouwen bewaard gebleven en hoefden ze niet opnieuw opgebouwd te worden. Tijdens de DDR-periode werden in en rond het centrum allerlei grote nieuwbouwprojecten in Sovjet-stijl uitgevoerd. Ondertussen raakte het historische centrum in vervalen en waren er zelfs plannen om het complete gebied te saneren. Gelukkig vonden deze plannen nooit plaats. Voordat deze plannen uitgevoerd werden viel de Muur en werd het historisch centrum gered.

Er werd flink geïnvesteerd in restauratieprojecten na de val van de Muur om Görlitz weer die fantastische aanblik te geven. Van 1995 tot 2016 was er zelfs een anoniem persoon die jaarlijks een half miljoen Euro doneerde voor herstelwerkzaamheden! En dat is goed gelukt, want wie tegenwoordig door de stad loopt waant zich in een andere eeuw.

Een stad die deels in Polen ligt

Bijzonder is dat Görlitz eigenlijk deels in Polen gelegen is. Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens tussen Duitsland en Polen dwars door de stad getrokken. De grens tussen Polen en Duitsland volgde de loop van de rivieren Oder en Neisse. Omdat de Neisse dwars door Görlitz loopt werd het oostelijke deel van de stad Pools en kwam het als Zgorzelec op de kaart te staan. Het historische centrum bleef aan de Duitse kant van de grens. Dankzij deze verbinding dragen Görlitz en Zgoezelec de titel ‘Europastad’.

Tegenwoordig kunnen bezoekers van de stad via de voetgangersbrug van Duitsland naar Polen lopen. Dit hadden ze zo’n 30 jaar gelegen nooit voor mogelijk gehouden. De huizen aan de Poolse zijde van de oeverpromenade hebben hun eigen charme. Één van de meest vooraanstaande filosofen van de 16e eeuw, Jocob Böhme, woonde in het rode huis.

Görlitz is een gedeelde stad, want de stad ligt deels in Polen onder de naam Zgorzelec. Na de Tweede Wereldoorlog werd een nieuwe grens getrokken langs de rivier Neisse. Een deel van Görlitz kwam toen in Polen te liggen.

Aan de overzijde van de Neisse ben je in Polen, dat vroeger ook Görlitz was

Ontdek de Altstadt met een gids

Het historische centrum van Görlitz is gemakkelijk te voet te verkennen. Er zijn echter behoorlijk wat geheimen te vinden in de stad waar de meeste toeristen geen enkele weet van hebben. Daarom ben ik blij dat ik met gids Pedro Snoeijer op pad ga. Pedro is een geboren Nederlander maar woont al meer dan 10 jaar in Görlitz. Samen met hem maak ik een stadswandeling langs de belangrijkste hotspots.

De Peterskirche bepaalt het stadsbeeld van het historische centrum. Deze 15e eeuwse kerk werd hoog boven het Neissedal gebouwd en geldt als de grootste hallenkerk van Saksen. Na een brand in 1691 werd de kerk vrijwel volledig verwoest door een brand. Alleen delen van de westvleugel werden gespaard. Al snel werd er gebouwd aan een nieuwe kerk zoals in de huidige vorm. Het van 1697 tot 1703 door de Italiaanse orgelbouwer Eugenio Casparini gebouwde Sonnenorgel geldt als een meesterwerk van de orgelbouwkunst. Vanaf de Altstadtbrücke lopen we even de Poolse grens over om de kerk van een afstandje te bekijken en zie ik tevens ook delen van de oude stadsmuur die om de stad was gebouwd.

De Peterskirche bepaalt het stadsbeeld van Görlitz - © Pedro Snoeijer
Het interieur van de Peterskirche

Een andere kerk die we bezoeken is de Dreifaltigkeitskirche aan de Obermarkt. Normaal gesproken zijn protestantse kerken een stuk soberder dan katholieke kerken, maar omdat deze kerk ooit katholiek was is het interieur een stuk sierlijker. Het gewelfde plafond is voorzien van prachtig schilderwerk. Een ander hoogtepunt is het gouden Maria-altaarstuk.

De Dreifaltigkeitskirche
Let op het schilderswerk en bekijk het Maria-altaarstuk

Toegang tot de beide kerken is gratis. Wil je foto's maken betaal je €1,50. Geef bij de kassa aan dat je beide kerken wil bezoeken om goedkoper uit te zijn.

De bijzondere hallenhuizen

Dankzij Pedro kom ik op plaatsen waar de gemiddelde toerist niet snel kan komen. Achter het Alte Rathaus opent Pedro een deur en komen we in een prachtige galerij met een oude erker.

Ik mag ook een kijkje nemen achter de indrukwekkende gevels van de huizen. Pedro vraagt een vriend om een sleutel zodat ik ook enkele hallenhuizen van binnen kan bewonderen. Normaal gesproken blijven de deuren van deze woningen gesloten. De huizen zijn van binnen prachtig en soms ook rijkelijk versierd. Ook de plafonds van de woningen moeten prachtig zijn, maar we kunnen natuurlijk niet zomaar bij de mensen naar binnen. Probeer eens vanaf de straat naar de plafonds van de woningen te kijken als de ramen open staan. Wellicht zie je prachtig beschilderde plafonds. Bij sommige huizen waren deze prachtige beschilderingen altijd al zichtbaar, bij andere waren ze verdwenen onder een enorme laag stucwerk en pas later weer herontdekt.

Achter de indrukwekkende gevels van de huizen vind je de beroemde hallenhuizen die normaal gesproken gesloten blijven voor bezoekers.

Achter de deuren van de gebouwen gaan de prachtige hallenhuizen schuil
Probeer zeker eens een kijkje te nemen achter de deuren van de hallenhuizen

Mocht je toch een indruk willen krijgen van de hallenhuizen van Görlitz en wil je niet aankloppen bij de bewoners? Neem dan een kijkje bij de de Kaufmannspaläste aan de Brüderstrasse 9. Hier kun je een indruk krijgen hoe de 14e eeuwse woningen eruit zien. Bijzonder is ook dat de woningen  nog in de oude staat te bewonderen zijn. Voor even lijkt het alsof je een woning uit het DDR-tijdperk bent binnengestapt. In 1994 verliet de laatste familie het pand en sindsdien werd er niets meer aan gedaan.

Aan de Brüderstrasse 9 kun je gratis een hallenhuis bewonderen
Hier lijkt het alsof je een woning uit de DDR-periode betreed

Tot 31 oktober is er in het 'Kaufmannspaläste an der Via Regia' een tentoonstelling van Ulrich Schwarz te bewonderen. Toegang is gratis. Zondag zijn de deuren gesloten.

In totaal telt Görlitz maar liefst 4000 monumenten. En dat is een heleboel. Wandel door de straten en steegjes van het historische centrum en je zult versteld staan van de vele prachtige gebouwen. Bouwwerken met een samensmelting uit laatgotiek, renaissance, barok en jugdenstil. De rijkdom van vervlogen tijden ontdek je op iedere hoek. Kijk naar alle kleine details van de woningen, want overal zie je iets unieks.

4000 monumenten telt Görlitz in totaal
Ieder gebouw is versierd met prachtige details
En ieder gebouw heeft een eigen uniek verhaal

Bij de Untermarkt 22 vind je de fluisterboog rondom de deuropening waar je via een stenen boog met elkaar fluisterend kunt communiceren.

Iedere minuut een bijzonder verschijnsel

Het Rathaus van Görlitz is een bijzonder bouwwerk. De toren heeft een astronomische klok met twee verschillende wijzerplaten boven elkaar. De bovenste toont de maanfase en de onderste de Gregoriaanse kalender. Ga eens op de Untermarkt staan en kijk eens naar het hoofd in de klok. Iedere minuut opent de mond van dit hoofd en draaien de ogen. Wanneer het ‘s avonds wat donkerder is, zul je zien dat de ogen ook licht geven. Volgens een legende is dit het hoofd van een torenwachter die ‘s avonds niet goed zijn werk deed.

Boven de beide wijzerplaten is een leeuw te zien. Deze ‘brulde’ wanneer het weer Nieuwe Maan werd. Tegenwoordig kun je vanuit de toren op een knopje klikken door de leeuw te laten brullen. Omdat ik de toren ga beklimmen samen met een gids, druk ik uiteraard even op het knopje. Eenmaal bovenop de toren heb je het beste uitzicht over de historische stad.

De Rathaus aan de Untermarkt
Beklim de toren voor een mooi uitzicht en let eens op het hoofd in de klok

Van woensdag tot zondag kun je de Rathausturm iedere uur beklimmen van maart tot december. Meeting point is bij de trap onder de toren. Volwassenen betalen €4,- en kinderen €1,50. Reserveren is niet nodig.

Het Nikolaifriedhof

Een bezoek aan een begraafplaats, het klinkt altijd gek om te schrijven, maar ik vond dit een uiterst bijzondere plek. Het Nikolaifriedhof is de oudste begraafplaats van Görlitz en heeft enkele bijzondere graven. Prachtige graven die je haast alleen maar in Zuid-Amerikaanse landen tegenkomt. Onder meer de filosoof Jakob Böhme en Goethe’s voormalige muze Minna Herzlieb liggen op de historische begraafplaats begraven. Een kleine wandeling over deze begraafplaats levert wellicht enkele prachtige en dramatische foto’s op.

Als je een stukje Jeruzalem beleven wilt, kun je ook het nabij gelegen Heiliges Grab bewonderen. Dit is een kopie van het heilige graf van Jeruzalem dat tussen 1481 en 1504 werd gebouwd.

Het Nikolaifriedhof is een bezoek waard
Op de oudste begraafplaats van de stad ligt onder meer Jacob Böhme begraven

Slecht weer? Bezoek musea

De Oberlausitzische Bibliotheek der Wissenschaften is een samenvoeging van twee oude bibliotheken. Hier kun je één van de mooiste bibliotheekzalen van Duitsland bewonderen. Een aanrader wat mij betreft. Bezoek hiervoor het Kulturhistorisches Museums Görlitz.

Andere musea die je kunt bezoeken zijn het Schlesisches Museum (dat gigantisch groot is), het Lausitzer-museum, Spielzeugmuseum, Fotomuseum en Senckenberg Museum für Naturkunde. Dus ook bij slecht weer kun je je zeker een dag vermaken.

Oberlausitzische Bibliotheek der Wissenschaften met één van de mooiste bibliotheekzalen van Duitsland
Neues Rathaus

Waarom heet de stad Görliwood?

De bijnaam van Görlitz is Görliwood, een verwijzing naar Hollywood. En dat is niet voor niets, want de stad is al meerdere malen het decor geweest van bekende speelfilms. Wist je bijvoorbeeld al dat films als ‘Ingloriuos Bastards’, ‘Goethe’, ‘The Reader’ en ‘The Book Thief’ hier werden opgenomen? Voor de film ‘Goethe’ werd het centrum midden in de zomer omgetoverd in een winters paradijs. Onder andere Kate Winslet, Emma Thompson en Wes Andersen hebben hier hun draaidagen gehad. Je kunt zelfs een tour maken langs de bekendste filmlocaties van de stad. En dat zijn er een hele hoop. Extra leuk is het om na ene bezoek aan de stad de films nog eens terug te zien.

In de film ‘The Grand Budapest Hotel’ werd het voormalige Kaufhaus als filmlocatie gebruikt. Jarenlang was in dit prachtige bouwwerk de Karstadt gevestigd, maar deze winkelketen sloot in 2009 haar deuren. Sindsdien staat het pand leeg en dat is ongelooflijk zonde. Een nieuwe investeerder probeert er nieuw leven in te blazen, maar het bouwwerk moet voorzien worden van de nieuwste voorwaarden. Dit zorgt voor enorme vertraging en er kan geen exacte datum voor oplevering worden gegeven. Wel is het prachtig om te zien dat de oude elementen van dit gebouw onaangetast zullen blijven tijdens de renovatiewerkzaamheden.

Je zou denken dat ‘The Grand Budapest Hotel’ in Boedapest is opgenomen. Niets is minder waar, want de filmlocatie was in Görlitz. Ook andere films en tv-series zijn hier opgenomen. Daarom draagt de stad de bijnaam ‘Görliwood’.

Het voormalige Kaufhaus, filmlocatie voor 'The Grand Budapest Hotel'

Een tour langs de filmlocaties van de stad? Wandel mee met de 2 uur durende stadswandeling. Zie voor kaartjes en data's de website van Stadt Görlitz.

Landskron Brauerei

Sinds 1869 wordt in Görlitz het Landskron bier gebrouwen. Het bier rijpt 40 dagen in de 12 meter diepe kelders. Dit is uniek, want nergens anders rijpt het bier langer. De gistingskamers staan onder monumentenbescherming, maar de volledige brouwerij behoort is een industrieel monument. Ik had graag iets meer van deze brouwerij willen zien, maar op het moment dat ik Görlitz bezocht vierde de brouwerij hun 150-jarig bestaan. Dit werd gevierd met een groots feest en vuurwerk. Ik nam een kijkje en genoot met een lekker bier in de hand van muziek en heerlijk eten.

Landskron bestaat 150 jaar

Görlitz bij nacht

Bezoek de stad niet alleen overdag, want ook ‘s avonds kun je namelijk schitterende opnames maken. Na het avondeten haalde ik mijn statief of en dwaalde ik nog enkele uren door de stad om de verlichte monumenten vast te leggen. Aangezien dit artikel al helemaal vol staat met foto’s, zal ik deze bewaren voor een ander artikel.

Görlitz, ook bij avond/nacht zeer fotogeniek

Tip voor overnachting in Görlitz

Er zijn voldoende mogelijkheden om te overnachten in Görlitz. Zelf heb ik geslapen in Hotel Paul Otto. Dit moderne hotel in het historische centrum opende in 2014 haar deuren en biedt ruime kamers, een heerlijk ontbijt en een mogelijkheid om je auto te parkeren. Ik overnachtte in een eenpersoonskamer met eigen badkamer. Vanuit het hotel ben je binnen 100 meter bij de Peterskirche en kun je te voet het historische centrum bekijken.

Mijn kamer in Hotel Paul Otto

Overnachten in Hotel Paul Otto

Dit hotel ligt op loopafstand van het historische centrum

Boek een kamer

Waarom jij Görlitz moet ontdekken

Een bezoek aan Görlitz is een aanrader voor een lang weekend. De stad telt maar liefst 4000 monumenten, een wandeling door het historische centrum is als een tijdreis en eenvoudig te voet te doen. Overal om je heen zie je de meest fantastische gebouwen, vrijwel ieder met een eigen verhaal. Meer geheimen vind je zelfs achter de deuren. Het is niet voor niets dat Hollywood hierheen komt om de stad te gebruiken als decor voor een film. Ik ben benieuwd of filmliefhebbers de locaties kunnen ontdekken. Verder vind je in de stad musea en vinden er regelmatig allerlei festiviteiten plaats. Wandel eenvoudig naar de overzijde van de Neisse waar je in Polen bent. Dit was meer dan 30 jaar geleden haast ondenkbaar. Geniet daarnaast van de culinaire hoogstandjes, want je kunt hier de regionale keuken proeven. Vergeet niet een Landskron bier bij je diner te bestellen.

Wandel door de straten van Görlitz
En geniet van de vele prachtige monumenten

Disclaimer: Ik bezocht de stad Görlitz tijdens de Grand Tour Sachsen. Deze reis is tot stand gekomen in samenwerking met Saksen Toerisme. Ik krijg niet betaald voor het schrijven van dit artikel en alles wat je leest is mijn persoonlijke mening/ervaring

Danny van der Meijden

Ik ben een webdesigner/webdeveloper/video-editor en één van mijn grootste hobby's is het maken van reizen. Niet alleen geniet ik van al het pracht en praal dat de wereld heeft te bieden, maar tevens ben ik er gek op om video's en veel foto's te maken van datgene wat ik zie.

Ik reis graag ieder jaar van continent naar continent en wil zoveel mogelijk op eigen houtje ontdekken en zien!

Meer informatie
Booking.com